Мария Илибаева

С.Чавайн лӱмеш кугыжаныш премийлан темлыме

ТЫГАЙ САСКАН АКШЕ ЛИЙШАШ

Ме, марий-влак, шочмо йылмынам арален кодымо шотышто кугу форумлаште кажне гана йӱкнам нӧлталына. Шуко кутырена, ой-каҥашнам темлена. Тиде чын. Тыгак лийшаш. Йылмына йомеш гын, калыкнат йомеш – Юмо утаре тыге лийын кертме деч. Йылмым арален кодымаште - раш: еш тӱҥ верым налеш. Умбакыже кӧ-влак тудым вияҥден да пойдарен толыт? Мутат уке, тиде сомылым сылнымут деч посна нигузе ворандараш ок лий. Тугеже писательна-шамычлан вуйым савен тауштыман ыле. Но тау мутшым гына нуно шагал годым колыт. Эсогыл сылнымут произведенийышт дене сулымо премийыштымат солалтен налаш огыт вожыл. Тыге лие 2011 ийысе Чавайн лӱмеш Госпремийым темлыме годым. Шонет-шонетат, тыгай иктешлымашке шуат: солалтыме койыш, векат, ынде илыш йӱлашке пурен шуэш але пуртен шуктат, манман.

Тенийсе Кугыжаныш премийланат возымаште пеш уста, пашаште пеш чолга, икманаш, пеш достойный айдемым, Зоя Дудинан кандидатурыжым, темлыме.

...Кандаш ий ондак Марий книга савыктышын пӧлка редакторжылан ыштыше Зоя Михайловнам мый поэт да кусарыше, икманаш, сылнымутчо семын гына паленам. Паша гыч каяш таранымекем, олмешем «Марий Эл» газет редакцийын сылнымут пӧлкан редакторжылан Зоям толаш ӱжым. Ӱшаненам: тудо литератур пашам ӱлык волтен колташ ок пу. Чынак, икмыняр жап гыч Зоя Михайловна виян поэт улмыж деч посна лудшылан тале журналист семынат почылто. Газет лаштыклаште тудын кажне статьяже кумылын лудалтеш. Журналистикын ик оҥай жанрже дене пашам ыштыше очеркист манашат лиеш.

Южо еҥ иканаште кок-кум тӱрлӧ пашалан пижаш ок тошт. Мый шкежат тугай гыч улам: але чылт газет пашам ончыко шындем, але сылнымутым. З. Дудинан паша лектышыжым ончен куаныме шуэш. Сылнымут пӧлкан редакторжо пашам шуктымо деч посна пытартыш вич ийыште гына лудшыжо-влаклан мыняр почеламут сборникым пӧлеклыш: «Шеремет, Шернурет» (2010), «Soovin saada nіkineiuks» (2010), «Муралте, авай, марий мурым» (2011), «Куанышым, куэм ӧндал...» (2012). Тений Николай Заболоцкийын «Мыйым куштыш пӱртӱс» книгажым савыктен луктын.

            Марла почеламутым рушлаш кусарыме йыгыре вераҥдыме текстан «Шеремет, Шернурет» сборникше нерген каласынем. Тыште кок кусарыше гына пашам ыштен: А.Спиридонов ден А.Коковихин. Коктынат сылнымут аланыште палыме еҥ улыт. Кӧ нунын деке тӱкнен ончен гын, умылен докан: куштылго нелытан почеламутым кусараш налаш иктыжат ок кӧнӧ. Тугеже З.Дудинан творчествыжым кусарыше семын нуно аклат, кӱлеш кӱкшытыштӧ ужыт. Чынжымак, «Шеремет, Шернурет» сборникысе почеламут-влак оригиналжат, кусарымыжат кумылын лудалтыт, келгытышт денат ушеш кодыт.

Кӱшнӧ «пашаште пеш чолга» манын так гына огыл палемдышым. Чолгалык – Кугыжаныш премийлан темлыме кандидатын вес ойыртемже. Тиде ойыртемжымат Зоя сылнымут толкыным тарватылмаште кучылтеш: «Саскавий» мер ушемын еҥже семын мероприятийлаштышт шке почеламутшо-влакым лудын, колыштшо-шамычым поэзий деке кумылаҥда; МарГУ-н студентше-влаклан сылнымут семинарым эртарышыжла, мыняр ӱдыр-рвезылан сылнымут аланыште палдырнашышт полшен; паша команировко жапыште калык ончылно почеламут лудмыжо – шотлен пытарыдыме.

Тиде чолга поэтын «Шеремет, Шернурет / Сернур, Сернур», «Soovin saada nіkineiuks» (2010), «Муралте, авай, марий мурым» (2011), «Куанышым, куэм ӧндал...» (2012). Николай Заболоцкийын «Мыйым куштыш пӱртӱс» книгаже-влак тенийсе Сергей Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийлан темлыме.

Ончыктымо савыктышла нерген, посна-посна лончылен, шуко каласаш лиеш. Нунын кокла гыч кугыт шот денат, келгыт могырымат «Куанышым, куэм ӧндал...» 1-ше том книгаже ойыртемалтеш. Тушко сай деч сай почеламут-влакым пуртымо манаш тоштам. Книга посна ужаш-влаклан шелалтын.

            Поэтын рӱпшалт кушмо шепкаже – Шернур мланде, Шернур пӱртӱс – тудат «Российын сымыстарыше кундемже». Тыгак маналтеш книган ик ужашыже. Тудо пӱтынек шочмо элжылан, мландыжлан, патырже-влаклан, калыкшылан да чапланыше еҥже-шамычлан пӧлеклалтше почеламут-влак дене пойдаралтын.

            Мом шога «Мыйын мландем» тӱҥалтыш почеламутшак! Композитор С.Маков жапыштыже тиде текстым ужын шуктен да моткоч келшыше сылне семым возен. Республикынан заслуженный артисткыже Светлана Строганован йоҥгалтарымыжым кажне гана Мландылан возымо гимн семын колыштам. Шке элжым, мландыжым йӧратыше чын патриот-влак гына тыге возен, тыгай сем дене сылнештарен да тыге ӱшандарен мурен кертыт.

Икшыве-шамычлан пӧлеклалтше мурылан шомак-влак «Йӧратышна тыйым» ача-авалан темлыме ужаш. Тек кажне ача-ава икшывыжым марий мурсем дене вӱчкен кушта манын, автор ныжылге, ласкаҥдарыше шомак-влакшым чаманен огыл. «Тиде юарлыше рвезе», «Куанышым, куэм ӧндал...» - теве кушто ме шкенан самырык жапышкына, йӧратымашышкына, ӱшанышкына пӧртылын кертына! Арамлан огыл Зоян ятыр почеламутшылан семым возымо. А Марий Элын калык да Российын заслуженный артисткыже М.Медикова Дудинан почеламутшо-влак негызеш «Шарнен огына Лий ойган» моно-спектакльым келыштарен, ончышо-влакым куандара. Марий сылнымутышто марий йӱлалан пӧлеклалтше почеламутым шуко поэт возен манаш ок лий. А теве З.Дудинан марий йӱлалан пӧлеклыме почеламутшо-влак - тичмаш ужаш.

Икымше том почеламут-влак дене гына огыл, «Чеверын код, Овда тӱня», «Илышемын ийлажым ончен...» поэма-влакше денат сӧрале. Кӱшнӧ палемдыме книгаласе ик почеламутат але почеламутысо ик шомакат рифмылан кӧра гына келыштарен тушкалтыме огытыл. Тиде – пӱжвӱдан, уш-акылым тичмашнек кычкен ыштыме пашан лектышыже. «Лектышыже» шомак дене гына ынем серлаге, саскаже манмем шуэш. А тыгай саскан акшат, чапшат лийшаш.

                                                                                                             М.ИЛИБАЕВА.

 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1