Зоя Дудина

«Ала-мом шонен лукташ тӧчен шым йӧслане»

- манеш поэтесса шке сылнымутшо нерген ойлымо годым.

Зоя Дудинан почеламут аршашыжым радамлет, да йодыш почеш йодыш шочеш. «Мый шкежат суксо омыл» - лӱмден икымше книгажымак. А ты тӱняште айдеме сулык деч посна илен кертеш мо – йоднем мый. Але манеш: «Мылам кӱлеш йӧратымым чарнаш!» Такше поэт вес почеламутшо дене тидлан вашешта: «Ида тылане мыланем йӧратымашым. Мый ынде пешак сай палем йомдарымашым». Но содыки, йӧратыде кузе илашыже? Умбакыже «Ойырымо ойпогым» лышташлем да ужам: поэтат тидын нергенак шонкала: «Кузе илаш – Йомдарымемым кычалде… Йӧратымемым шоныде – Кузе илаш?» Икманаш, поэтын возымыжо тунар кылдалтын, пуйто тиде ик кугу поэтический произведений. Ик почеламутышто автор йодышым шында гын, весыште шкежак тудлан вашмутым кычалеш. А мый лудам да Зоя Дудинан мут поянлыкшылан ӧрам. Шонымашым, чон коржын вургыжмым почын пуаш тудо марий шомакымат ситара да туге сылнын рифмыш пышта:

             Куанышым, куэм ӧндал,

             Ваштар дек толын – воштыльым.

             Писештым, пистерем ончал,

             Шопкер пелен мый шойыштым.

А ынде - ныл книган авторжо, Марий Эл культурын сулло пашаеҥже, А. Кастрен лӱмеш обществын (Финляндий) литературный премийын лауреатше поэтесса Зоя Дудина дене мутланымаш.

  Зоя, южо семын псевдонимым налын отыл. Молан?

   Мый сылнымутыш самырык толынам. Кандашымше классыште тунеммем годым  икымше гана «Сылнымут шыже» семинарыш (1978) миенам. Тунам Дудина лийынам. Тиде лӱм денак мыйым марий писатель-влак шарнен кодыныт. Адакше тудо жапыште илыш псевдонимым йодын огыл. Садлан ачамын фамилийжым нимо денат шым вашталте.

  «Ойырымо ойпого» книгатым аклыме годым лудшо марий сылнымутышто у шӧрыным шижеш. Тиде – кумалтыш мутым поэзий йылмыш пыштыме. Шке мутет гычак палем: тиде шумлык ик лӱмлӧ писатель йодын: мо тиде? Южыжо тиде ужашым эше рукописьыште эн лушкыдо семын аклен. А тый тидым книгашке содыки пуртенат.

  - Кумалтыш мут негызеш возымо аршаш 2000-2004 ийлаште шочын, руш поэт Николай Заболоцкийын почеламутшо-влакым кусарыме деч вара. Тунамак пӱрымаш  Тӱҥ онаеҥ Александр Таныгин, шымлызе-влак Семен Новиков, Никандр Попов, онаеҥ Вячеслав Мамаев дене ваш ыштен. Нунын дене пырля мый книга-влакым, «Ото» журналым савыктымаште тыршенам. Нунын дене пырля возалтын «Нылле ик порылык» цикл. Мыланем онаеҥна-влак шуко сай ойым пуэн шогеныт, нунылан таум ойлыде ок лий.

   Ты аршаш дене мый шочмо калыкнан тӱняумылымашыжым, кугезына-влакын чон шижмашыштым, кумда да келге философийыштым лудшылан шарныктынем ыле. Чыла тиде йыр улшо пӱртӱс семынак сылне да мунло, ты ойыртемже дене чонемлан келша.

Зоя, кӱшнӧ поэзиетын «нелытше» нерген шомакым луктым. Кажне почеламутет – илыш философий, нуным ӱмбач ончал каяш ок лий: иктыже, чарналтен, шкем аклен ончалаш тарата, весыже – пуйто чылт тыйын шоныметак, кумшыжо… Кузе нуно шочыт: тыгак чоным корштарен?

Тыге. Чоным корштарен, сусырым эмлен, южгунам куанен... Чоныштем мо лийын, кагазыш пыштенам. Ала-мом шонен лукташ тӧчен шым йӧслане.

Тыгеже илаш пеш нелыс. Йӱлен когаргаш лиеш.

Лиеш. Воктенет илыш эҥертышет – пелашет, ӱшан – икшывет, йолташет уке гын, когаргаш лиеш. Мый нунылан кӧра илем.

Мый палем, тыйын шомакетлан ятыр муро возалтын. Но нуно шуэракын йоҥгат…

– Семмастар-влак тыршен возат. Шижалтеш, кумылышт уло ончыкыжымат возаш. Но чыланжак почеламутын кӧргӧ содержанийышкыже пурен огыт шу. Композиторжо пуренак шуэш гын, мурызыжо содержанийым чоныштыжо кӱктен ок шукто. А вес могырым ончалаш гын, самырык еҥлан шке произведением темлаш ӧрмалгем. Тудын чонышкыжо шке шӱлыкемым ынем веле. Туге гынат пытартыш жапыште композитор Сергей Маков икмыняр пашаж дене куандарен. «Йыргыкта почела шере мут», «Ойырлен шым керт таҥем деч», «Канде шинча» почеламут-влак негызеш камерный семым шочыктен. Концертыште тудым Нина Казашова мураш тӱҥалеш. Флейта дене Лилия Игнаева шокта.

Юрий Чавайнлан пӧлеклыме почеламутыштет возет:

      Куку йӱк дене поэтна-влак шортыт,

      Но молан ок кол тидым иктат?

Тиде эше 1999 ийыштак возалтын. Тый тачат тыгаяк шонымашан улат? А молан содыки поэт-влак шортыт?

– Мый Юрий Чавайнлан пӧлеклыме почеламут дене шарныктынем ыле ятыр талантан айдемын шӱлыкан пӱрымашыж нерген. Мемнан кокла гыч шагалже, ласка илышым илен, ӱмырым шукта. Вет чон гыч сылнылык нӧшмым ӱдышӧ айдеме йыр улшо тӱняштат тыгаяк сӱретым ужнеже. Тиде – пӱртӱсын законжо, тыге лийшаш дыр. Пашам ыштыме годым сылнылык кӧргыш пурет-пурет... А лектат ош тӱняшке, от пале: ты сылнылыкетым куш пышташ, кӧлан  кучыкташ? Тыге чон четлыкыш логалеш. Тунамак уш чоным кочкаш пижеш: тыге поэт-влак шортыт. Тиде – возышо еҥын трагедийже. А кунам ятыр талант шортеш – тиде калыкнан пӱрымашыж нерген ойла. Тыге лийын кодшо курымышто. Тачат тыгак.

  Тый Николай Заболоцкийын сылнымутшым кусаренат. Тудо чынжымак чонетлан лишыл да але Шернур кундемыште илымыжлан кӧра порысетым шижынат?

– Ме изинек «Не позволяй душе лениться» почеламут корныла дене илаш тунемынна. Руш поэтын Шернурышто илымыже  эре кугешныме шижмашым шочыктен. Кусарыме годым гына умылышым: поэтын шижмашыже, тӱняумылымашыже марий чонлан моткоч лишыл. Тудын тошто верам кучышо ешыште кушмыжо, Пӱртӱс, Сандалык, Илыш нерген шуко шонымыж денат умылтаралтеш. Таче тӱнямбалне Заболоцкийын творчествыжым тӱрлӧ калык йылмыш кусарыме. Тиде поэтын чапше, куатле мутшо нерген ойла.

Тӱнямбал, руш поэт-влак кокла гыч кудыжым эше «йолташем» манын кертат, кӧ дене тӱняумылмашет лишыл?

– Мый йӧратем руш поэзийын Ший курымжым, поснак эмигрант, тымарте шагал палыдыме поэт-влакын мутышт чоныш логалеш. Мария Петровых, Вячеслав Иванов, Марина Цветаева, Анна Ахматова. Нуно айдеме семынат мыланем келшат. Родо-тукым калыкын возышыжо-влакым шуко пален манын ом керт, йылмым палыдымаш ты шотышто чаракым шочыкта. Туге гынат карел поэт Александр Волковын «Песнь о ливах» сылнымутшым уло кумылын кусарышым. Южгунам кумыл лектеш да проза дене возымымат марлаҥдем.

  26 апрельыште «Эрелан йӧратыме тат» лӱман усталык касым калыклан пӧлеклаш ямдылалтат. «Ойырымо ойпого» книгатын шочмыжым Родо-тукым калык-влак кечын палемдышыч, а ынде – Талешке кечын. Тиде шоненак тыге ышталтеш?

 – Мый шкеже пайрем нерген шым шоно. Презентаций годым Культура министерство Родо-тукым калык-влакын кечыштым темлыш. А кызыт тиде кечым режиссер Олег Иркабаев палемден. Кутырен келшымеке веле, Талешке кече нерген ушешем возо. Тыге лектеш: мыйын олмеш весе-влак шоненыт. А мый келшенам гына. Тиде так гына лийын манын ом шоно, кӱшно ала-кӧ эскера. Садлан ӱжмӧ уна-влакын чоныштышт пайрем кумылым ылыжташ тыршаш тӱҥалына.

Светлана Белкова мутланен.

«Марий Эл» газет 21 апрель 2007 ий. 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1