Тендан ден келшыме жапемым

 «Тендан ден келшыме жапемым

Шарнаш пайремла тӱҥалам...»

 

«О йоча шӱм-кумыл

Порылыкын ӱмыл»

Шернур кундемысе Марисола селаште ила калык пагалыме да йӧратыме айдеме. Тиде — ончычсо туныктышо-методист, Калык просвещенийын отличникше, Марий АССР школын сулло туныктышыжо, Н.Крупская лӱмеш медальым да Почет орденым нумалше Зинаида Васильевна Ермакова.

Тудо Марисола села деч пел меҥге ӧрдыжтӧ, Шаба эҥер воктенсе кӱкшакаште нӧлталтше Кожласола ялеш, шочын. Тыште йоча жапше эртен, тышеч Марисола школышко лу ий куржталын. «Куржталын» манме нигунарат сылнештарен каласыме огыл. Вет тунам Зинаида Ермакова рвезе таҥашыже-влак деч нимо денат ойыртемалтын огыл да утларакшым нунын тӱшкаште пӧрдын. Ала сар деч варасе неле пагыт, ала ача деч посна эртыше йоча жап, ала тунамсе илышын идеологий куатше, октябрёнок, пионерка, комсомолка пӱрымашыже ӱдыр икшывым шкан ӱшанле лийын кушкаш туныктеныт. Тыгыде сомылым тӧрлымаштат, кугу пашам виктарен колтымаштаттудо ӧрын шоген огыл. Концерт дене пошкудо ялыш – пожалуйста, ече дене таҥасымашке – пожалуйста, газетым лукташ – пожалуйста, почеламутым возаш – пожалуйста, фотом печатлаш – пожалуйста, визытанлан тунемаш – пожалуйста. Тыге ончыкылык туныктышо эн ончычак шкан ӱшанле лийын кодаш тунемын.

«Мый ыльым тыматле,

Мый лийым куатле...»

Марисола школ самырык еҥлан кумда илыш корным почын. Поснак Озаҥ оласе авиаций институтын канде каваже да шулдыран кӱртньӧ кайыкше чоным сымыстарен. Но школышто пырля тунемме йолташ-влак Йошкар-Олаште кодытыс... Кузе нунын деч ойырлет? Зинат Марий педагогический институтын историко-филологический факултетышкыже миен пура. Вич экзаменым чыла визытанлан куча. Кудымшо – историй, йӧратыдыме предмет! Шкеже кокытаным вучен, а туныктышо-влак шинчымашыжым нылытан дене акленыт. Тыге тудо студент ешыш ушна. Институтын туныктышыжо-влак Н.Т.Пенгитов, В.Т.Тимофеева Зинаида Ермакова нерген поро шарнымашым гына коденыт да илышышт мучко тудын ыштен толмо пашажым эскерен полшеныт.

 

«Пашаште кунам от васартыл...»

Институт деч вара самырык специалистым вигак комсомол Шернур райкомын пашаеҥжылан налыныт. Но Зинан чонжылан вуйлатыме паша йылтак келшен огыл. Ты чырым кораҥдаш манын, тудо Мустай школыш шочмо йылмым, сылнымутым, физкультурым туныкташ кая. Кум ий гыч, 1984 ийыште, шочмо Марисола школышко кусна. 32 ий ялысе школышто тыршымаш кугу чытышым йодын. Тышечын 27 ийже шочмо Марисола школлан пӧлеклалте.  «Пӧлеклалте» манмыжат нигунарат кугемден каласыме огыл, шонем. Кугу сеҥымаш шке ок тол. Шуко пӱжвӱдым йоктарыман, шуко чон куатым пыштыман. Вуйлатыше-влак дене ик семын шонымаш, туныктышо-влак ешыште икте-весылан полшаш ямде улмо, йоча-влакын яндар уш-акылышт, ача-ава-влакын икшыве нерген азапланымышт Зинаида Васильевналан кугу сеҥымашке шуаш полшеныт. Ты жапыште шочмо йылме кабинетым почын да тушто кугу сылнымут фондым коден. Сылнымут шӱлышан туныктышына чинче семын кычалын да йылгыжтарен йоча усталыкым. Кыртмен шуктымо пашажлан эҥертен, Марий пединститутын студентше ятыр гана педагогика предмет дене практикым тыште эртеныт, шымлымаш пашам возеныт.

«Туныктышын чапше – тунемше-влакын кидыште», - ойла калык. Таче мыланна, Зинаида Васильевнан тунемшыже-влаклан, 30-40 ий гына. Таче ме тӱрлӧ кундемлаште илена да тӱрлӧ вере пашам ыштена. Артистше, шанчызыже, сылнымут мастарже, туныктышо-влак нерген  ойленат пытараш огеш лий. Шкешт нерген ойлымо годым чӱчкыдынак «Мыйым Зинаида Васильевна туныктен» манын пелештат. Филологий наука кандидат-влак В.Максимов, О.Терентьева-Воронцова, М.Шабдарова-Смит, писатель-влак Ю.Соловьев, С.Элембаева-Хамалайнен, С.Григорьева, артист-влак: Г.Васильев, А.Егошина, да молат калыкыште поро лӱмым суленыт. Уло нунын коклаште Зинаида Васильевнан самырык годсо шонымашыжым шуктышыжат. Тиде канде каван ӱжмыжым колын шуктышо, Озаҥ оласе авиаций институтым тунем пытарыше Василий Булдаков.

«Шӱшпык мурым ок керт

Мардежат перен...»

Ончыкылык тукымым пиаланым кушташ, нӧргӧ чоныш арулык нӧшмым пышташ Зинаида Васильевналан утларак куатым шочмо сылнымут пуэн. Марий Эл писатель ушем дене пеҥгыде кыл кеч-кунамат, кеч-могай автор денат вашлиймашым эртараш йӧным ыштен. Иклай Казаков, Семён Вишневский, Семён Николаев, Гани Гадиатов, Алексей Январёв ик гана веле огыл, школышкына толын, мемнан возымынам шергеныт. Зинаида Васильевна нуным шке кидна дене возымо журналлашке, пырдыж газетыш, районысо да республикысе газет ден журналлашке, пырдыж газетыш, республикысе газет дене журналлашке темлен.  1995 ийыште Марисола школын «Ший оҥгыр» сылнымут кружокшылан 20 ий темме вашеш Марий Эл культура министерство, Усталык рӱдер калык поэт С.Николаевын полшымыж дене  «Марисолан мут сылныже» книгам савыктен луктыныт. Утым моктымо огеш шу гынат, каласыде огеш лий: тыгайже але марий историйыштына лийын огыл. Книгаште 13 ӱдыр-рвезе шке возымо мут поянлыкыштым ончыктышт. А 2004 ийыште Марисола школлан 125 ий темме лӱмеш предприниматель А.К.Шабаков дене пырля «Марисола школем – сылнымут суртем» книгам савыктышт да шочмо тунемме верын 100 ияш сылнымут пӱрымашыжым калык ушеш шыҥдарышт. Шочмо сылнымутын 77 тӱрлӧ куатше туныктышыланна «Садеран рвезылык» (1977), «Телын саламже» (1992), «Кол-влак» (1998), «Чоя Марусь» (2005) книгалам шочыкташ полшен. Пытартыш книгажым автор икшыве-влаклан пӧлеклыш да шке окса кӱшеш савыктыш.

Пашажын келгытшым да кумдыкшым ончалаш гын, Зинаида Васильевна шукертак Россий писатель ушемын айдемыже лийшаш ыле.  Вич ий ончыч ты чырым тӧрлаш шонен, ме, тунемшыже-влак, документ кагазым погышна. Марий Эл Писатель ушем нуным Москошко колташ сӧрен. Вашмутым тачат налын огынал.

Такшым тиде – тӱҥ огыл.  Тӱҥжӧ туныктышына шке чапле пашаж дене, муро аршашыж дене шочмо Шернур кундемнам, Марий Элнам чапландарыш, тыште илыше калыкым пагалыме, йӧратымыж нерген каласыш.     

«Ялын шӱмжӧ   муро,

Чулым кидпаша...»

Пашаче кумылан туныктышына тачат яра ок шинче. Нимогай нелыланат вуйым ок пу, нимогай сомыл ончылнат ӧрын ок шого. Ял калык дене пырля тудо кеҥежым емыж-саскам, пеледышым ончен кушта, пошкудо-влаклан озанлык сомылым тӧрлаш, кургым ямдылаш полша. Теве кодшо кеҥежым кум ӱдырамаш-йолташыже-влак дене пырля тоштемше левашым ачалышт. Товар-пила кидыштышт модеш веле. Тугай чаткан чоҥен шындышт, южо пӧреҥжат тыге огеш керт дыр. Але кодшо арнян, Марисола селан черет йӱлажым шуктен, В.Колумб манмыла, тудо «кӱтӱчӧ лийын – вольык кугыжа».

Каныме семын Зинаида Васильенвна чодыраш поҥго погаш лектеш. Тудын шолтен шинчалтыме поҥгыжым кӧ гына тамлен огыл? М.Шкетан лӱмеш национальный театрын артистше-влак поснак йӧратат. Телым оно, Шаба, Немда эҥерлаште колым куча. Юмо йӧным ышта гын, Юл могырышкат лупшалтеш, ончычсо тунемшыже-влак дене пырля турист йолгорнышкат лектеш.  Эре ончыко ӱжшӧ кумылжо поро еҥ-влак дене вашлийын ӱмырым шуяш полшат.

«Оҥ пиаллан шыгыр...»

Туныктымо пашашке вуйге шуҥгалтын, Зинаида Васильевна шке еш пыжашым ыш чумыро. Ик гана йӧратымеке, ты волгыдо шижмашым эрелан арален кодыш. Моло-влак марлан лектыныт, йочам ыштеныт, йӧратен чарнымекат илаш толашеныт але ойырленыт... А туныктышына, айда йӧра манын марланат ыш лек, эҥертыш лийже манын йочамат ыш ыште. Тудо уло моштымашыжым, уло чон кумылжым мыланна, Марисола школын икшывыже-влаклан, пуыш. Илышем мучко йӧратыме туныктышем деч икмыняр гана йодынам: йӧратымаште Те пиалан лийында? Вашмут эре икте лийын: «Нигӧ деч чот!..» 

«Марий Эл», 27 шыжа 2006

 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1