Ме тыгаяк улына...

«29 февраль» компанийын еҥже-влак дене «Марий Эл» газетын журналистше семын 2010 ийыште палыме лийынам.  Тунам, Венецийысе фестиваль деч вара, «Овсянки» кинон тӱнямбал премьерыже эртен. Эше Франций, Польшо, Аргентина гыч у премий-влакым кучыктымо нерген увер-влак шоктеныт. А Алексей Федорченко (тӱҥ режиссёр-продюсер), Сергей Константинов (режиссёр), Денис Осокин (сценарист), Иван Осинцев (оператор-фотограф) Йошкар-Олаште у кино нерген шонымаш дене 18 ноябрьыште толыныт. Икымше вашлиймаште калык утларакшым «Овсянки» нерген умылкалаш тӧчен. Но автор-влак ончыкылык паша, «Олыкмарий-влакын кавасе ватышт» нерген гына ойленыт. «Овсянки» мыланна мари-влак нерген кином сниматлаш сай корным почын, каласен Алексей Федорченко. «Овсянки» мыйым тунаржак ыш ӧрыктаре. Денис Осокинын вес киножо «У ботинке» ойлымаш почеш Унчышто сниматлыме «Шошо» киножо ушем колтен: шонен лукмо киношто Унчо калык шкенжым шкеак модын. Действий Шеҥшыште эрта. Ялысе артист-влак мом модмыштым умыленыт мо? - шонкаленам. Капитон кугызан образше (Унчышто шочын-кушшо, илыше) моткочак келшен. Илышыштат тудо шыма, тыматле, Морко калыкын кугун пагалыме  онаеҥ. Шайык шинчан, поро Люда  шошо кумылым аралыше  семын ончыкталтеш. Умылаш лийдыме Кугарня нуным орола. Ты ойлымашым тунам кусарышым. («Марий сандалык», 2010 ий, 4 №)

Алексей Федорченко дене икымше гана мутланымем годым, ятыр йодыш тургыжландарен. Могай сомыл  дене Йошкар-Олаш толында, у кино мо нерген лиеш, йодыштынам. Марий тӱняште ойӧрӧ (табу) уло, чара могырым, кап-кыл лушкыдылыкым, «лавыран» йӧратымашым кугезына-влак кугу сулыклан шолтеныт, шижтаренам.

- Киношто эротика лиеш гын, тиде пеш моторын, сылнын ышталтеш. Чарымаш - христиан матрица, тиде мемнан историй гыч огыл. Мый эротикым да чийверам ик семын умылем. Сылным, моторлыкым шижмаш волгыдо, куанле тӱням шижме дене иктак. Тидын деч посна илыш тичмаш ок лий. Денис Осокинын возымо сценарийже - юзо йомак. Моторлыкшо тыште: йомакысе юзо, овда, моло персонаж-влак чын илышыштат улыт. Тидым писатель ончыктен кертын. Магиян реализм, юзо ден чын иктеш ончыкталтыт. Ме шижына: марий кундем ю куатан. Мемнан кинона ты ю куатым аралыше ӱдырамаш нерген. Ме марий калыкын илышыже, йӱлаже, тӱвыраже негызеш тӱнян моторлыкшым ончыкташ шонена. Уке гын, тиде чыным таче икмыняр мондаш тӱҥалме...

Утларак оҥай ыле писатель Денис Осокин дене мутланымаш («Кумалтыш мут гай сылнымут», «Марий Эл», 27 ноябрь). Тудым лудшылан тыглай айдеме семынат, еҥ чоным вошт ужын моштышо мутмастар семынат ончыктымо шуын.

-     Ме моло калык-влаклан марий тӱнян мотрлыкшым умылтараш шонена. Ончылнына шогышо йодыш-влаклан тендан мифологийыште вашмутым кычалына. Ойырен налме корнынам йӧратен, арален пашам ыштена. Садлан ала-можым огына умыло, йоҥылыш ончыктена ман азапланыме ок кӱл, - ойлен тудо.

     Тунам  журналист семын  кином сниматлыше-влак нерген марий лудшылан тичмаш уверым пуэнам, шонем.  2011 ий тӱҥалтыште Йошкар-Олашке кином сниматлыше-влак угыч толыныт, кастингым эртареныт, но «Олыкмарий-влакын кавасе ватышт» нерген уверым тетла ешарен пуэн огытыл. Мӧҥгешла, сценарийын кӧргыжым поснак тӱткын аралымым умыленам.  Сымыктыш тӱняште ыштышаш паша нерген кӱлеш деч посна ончылгоч ойлыштмаш ю шӱлышым йомдарыме семынак умылалтеш. Ятыр писатель, артист, сӱретче тиде ойӧрӧм шотыш налын пашам ышта. Федорченко ден Осокинат тыгаяк улыт ман шонем.

Денис Сергеевич шкенжым светский айдеме улам манеш гынат, чий верам пагалымыже, йӧратымыже мутланымаштыже, сылнымутыштыжо, кино сценарийыштыже раш палдырна. Коло ий наре Юл воктен илыше калык-влак нерген кином сниматлымыже («Солнцеворот» цикл) кундемысе этнографий, мифологий дене  палыме лияш сай йӧным почын. Таче тудым ала-кӧжӧ лавыран  йӧратымашым ончыктышо автор семын вурсаш тӧчат. Но кӧ вурсаже? Умылен шуктыдымо-влак, искусство деч эре шонен лукмо моторлыкым, йылгыжшым, эн чаплым, пояным вучышо-влак. Искусство сайым гына ончыктышаш, маныт нуно. Но искусство эн ондак илышын могай улмыжым ончыктышаш огыл мо? Воктенак сокыр, соҥгыра, чолак, эмгак, ушым йомдарыше, ораде-влак илат. Нуным уждымо семын илыме, вашлиймеке, вуйым ӧрдыжкӧ савырыме сай шонеда? А вет нунат айдемак улыт, нунат мом-гынат пагалат, ала-кӧм йӧратат, ала-можым ужмышудымын ончат. Тӱрлӧ амаллан кӧра лачак изиш вестӱрлын шонат, вес семын шкештым шижыт, кучат. Тугеже  молан ме, виян, ушан-шотан-шамычше, нунылан тупынь савырнена? Лавыран улыт да мо? Але ме шкеже утыжден аружак огынал? Кушто, могай верыште лавыраже -  ончыктыза, раш каласыза. Киношто йыгыжгын чучшыжо ыле мо? Автор-влак кушто мом, мыняр ончыкташ лиймым сайын палат.  Мотор огыл сӱрет кузе шочеш? Уда тӱжвал койыш чон кӧргысӧ шижмаш деч утларак лийме годым  огыл мо? Экраныште кӧргӧ чон шижмаш эреак ончылно, тӱжвал койыш деч ятырлан ончылно улеш огыл мо?..   

Фильмыште моткоч мотор пӱртӱс ончыкталтын, марий шинча дене сниматлымыла чучо. Изи годсекак палыме, шыгыр ялысе пӧрт-влак. Тыгай пӧртлаште эртен йоча жапна.  Иленыт ача-авана-влак, мемнам ончен куштеныт. Икшыве-влакын икте почеш весе шочмышт гына йӧратен модмышт нерген палдарыктен. Тыгай пӧртыштӧ   «евроремонт» конченат огыл. Лавыран шыже урем, канде веранде, олмам кочшо ушкал, кошкышо шудо там дене южланыше левашӱмбал...  Чыла тиде тунар лишыл, тунар палыме... Тиде огыл мо ялысе сӱретын, ялысе илышын поэзийже?

Таче ме палена: автор-влак тӱҥалтыште идалыкын чыла пагытшым авалтыше кинон теле, шыже новелле-влакым Марий Элыште сниматлаш шоненыт. Варажым ты шонымаш деч кораҥыныт. Утларак ужаш Урал велне сниматлалтын. Тидым «29 февраль» кинокомпанийын Качырий (Екатеринбург) олаште верланымыже, тӱҥ режиссёрын ту кундем гыч улмыж ден умылтарыман, очыни.  Кажныже шке кундемым чапландарынеже.  

Мый шонем, «Олыкмарий-влакын кавасе ватышт» фильм калыкнан историйыштыже посна лончо семын палемдалт кодеш. Мо дене тиде лончо палдырна? Киношто мыланна, марий-влаклан, сайым ыштыше икмыняр тат уло:

1. Икымше гана кугу экран гыч пӱтынь кино мучко марла мутланыме йоҥга. Йыван Кырлан «Ой луй модеш» мурыжо, «Товатат куржам!» ойжо деч вара, Андрей Эшпайын «Иван Грозный» киноштыжо Василий Пектеевын марла юмылтымыж деч вара шочын пӱтынек шочмо йылме дене ойлен модмо кино. Южо артистын марий йӱкым, мутым йоҥылыш ойлымыжо палдырна, верын-верын ойым лушкыдын але торжан кусарыме. Икмыняр гана рушаҥдыме ой марла ойлымым петыра. Урал кундемысе диалектын мутпогыжо, артистын акцентше, марий йӱкым ойлаш тунем шуктыдымжо содержанийым умылаш мешаят. Тиде ситыдымашым марий ончышо пӱсын шижеш. Но тичмашын ончалаш гын, тиде марла йоҥгышо кинолан акым ок волто.  

2. Денис Осокин новелле-влакын негызыштлан марий тӱняумылымашым, марий философийым, йӱла ден тӱвыра поянлыкым кучылтын. Тидыже  икмыняр ий ондак тӱня мучко чапланыше «Аватар» кином шарныктыш. Тушто Пандора тӱня шонен лукмо гын, тыште авторлан нимом шонен луктын орланаш кӱлын огыл. Вуймутымак ончалза: «Олыкмарий-влакын кавасе ватышт». Калыкын историйже гыч, акретсе ойпогыж гыч налме мут-влак кумда олык ден кава пелен илыше мариватым ончыктат. Теве кушто поэзиет! Тыгай поэзий шӱлыш нергенак огыл мо руш кавалерист-ӱдыр Надежда Дурова Александр Пушкинлан увертарен да марий легенде, муро негызеш «Черемиска» повестьым серен?! Повесть 1839 ийыште  Санкт-Петербургышто лекше «Сто русских литераторов» книгаште савыкталтын. «Для такой песни, какую сочинила Заила (повестьын геройжо) не нужно уменья, а нужна просто природная способность к поэзии, которую в высшей степени одарены все черемисы. Черемисы - поэты, и еще в высшей степени!» - иктешлен Н.А.Дурова-Александрова серышыште. Тугеже Денис Осокин марий тӱвыра, йӱла, йылме поянлыкым кучылтшо икымше руш автор огыл?

Айста ончалына «Олыкмарий-влакын кавасе ватышт» гыч новелле-влакым: кавасе ӱдыр Шочынаван символжым – ош куэм - сӧрвала. Але вес новеллыште Мардежава дене мутланымым ончыктымо. Але Овдан ӱдырамашым локтылмыжо, колымашке шуктымыжо… Але ӱдырын тӧтретпучым пуалтымыже. Колышым шарныме нылле пайремже... Кино мучко марий сӱрет моткоч шуко. Тыгай шӱлышан сӱретлан куанен, мый весым йоднем. Меже, марий улына манше-влакше, молан ты поянлык дене огына пайдалане? Умылем, соцреализм негызеш тапталтше улына. Ятыр еҥже Юмым сӧрвален пелешташат ӧрмалга: ок пале, Христослан пелешташ, Ош Кугу Юмылан вуйым саваш. Вет таче Марий Элысе калыкнан 15 процент наре ӱдыр-эргыже гына Ош Кугу Юмо деке мелын шога. 2010-2011 тунемме ийлаште Марий Элын 131 школыштыжо  9912 йоча марий йылмым шочмо йылме семын тунемын. Тыгодымак таҥастарен ончалына: 11 татар школышто 1023 йоча татар йылмым тунемын. Тидын нерген мыланна увертарен Марий Эл образований да науко шотышто министр Галина Швецова пытартыш Марий калык погынышто.

Ме ынде ятыр курым дене тӱрлӧ йылме, тӱняумылымаш, юмыйӱла коклаште коктелалт илена. Пеле марла, пеле рушла ойлыштына. Книгалаште, газет ден журналлаште руш йылмысе мут радам, руш йылмыш, тыгак марлашкат йоҥылыш кусарыме термин, умылымаш-влак пошеныт.Шонымашна - таче икте, эрла - весе. Ӱшаныме шотышто, черке ок полшо гын, отыш каена, ото ок кол гын, ялысе мастар деке тӱкалена, тудат ок керт гын, юзо деке куржына. Марий илыш-йӱлан театр сынан улмыжым монден, сымыктыш театрыш коштына, марий сем искусствын  пентатонике йӧнжым ӧрдыжкӧ шӱкал, марий такмакымак руш диатонике дене рашкалтарена.  Тидыжым наукышто, тыгак искусствышто марий чонан еҥын шагал улмыж дене  умылтарыман, очыни. Да, мом ойлаш?.. Ме тӱвыра поянлыкнам, шке чон кӧргынам руш еҥын ончалтышыж, умылымашыж дене тӧрлаш тӧчен илена. Марийын ик юмыжо - Ош Кугу Юмо - улмымат умылен огына керт.  Кочо тидын нерген ойлаш, но ойлыде ок лий. Йот еҥын тӱняумылымаш яндакше (призмыже)  гоч ончаш гын, ме чынак  шеҥгелан кодшо семын кончена. Тиде марий айдеме нерген пеш йоҥылыш умылымашым шочыкта. Чӱчкыдынак нимом вашталтен кертдымым шижат да пагыт чынжым, сайжым садак арален кода манын, шкем ӱшандараш тыршет. Жап эрта, а ме шерге чон поянлыкнам еҥын ончылтышыж гоч умылаш  тыршен, утыр да утыр кӧргӧ куатнам, ончыклыкнам иземден толына.  

Таче коча-кованан акретсе поянлыкышт дене пайдаланаш мыланна нигӧат чарен ок керт. 2010 ийыште фотохудожник Сергей Михайловын кумылжо дене «Юмынӱдыр» календарьым савыктышна. Вурсышо-влак шукын лектыч: Юмынӱдыр тыгай лийын огыл, чурийже йот, койышыжо йорга… А ме (Галина Шкалина, Галина Михайлова) шоненна: молан легендысе сылне ӱдырым тачысе тукымлан шарныктен ончыкташ огыл? Ӱмаште, маривате-влак Наталья Пушкина ден Светлана Яндукован лӱддымылыкыштлан кӧра, «Юмынӱдыр» мюзикл шочо. Тыштат кӱчык-кужум ятыр муаш лиеш. Но вет шочын! Калыкын шинчажым йымыктарен, чонжым вургыжтарен!

Марий тӱняумылымаш негызеш вияҥын писатель-влак Сергей Чавайнын, Майоров-Шкетанын, Шабдар Осыпын, Валентин Колумбын серымышт, композитор Палантайын, Эшпаймытын сем мастарлыкышт, сӱретче Зосим Лавреньтевын, Измаил Ефимовын, Ямберде Йыванын, иза-шольо Таныгинмытын сӱрет усталыкышт. Тыгай сымыктыш, искусство верч ятырын йӱленыт, но тиде йӧршеш вес историй.

3. Киношто тӱҥ шотышто виян, чолга вате-влакым ончыктымо. Нуно Юмынӱдыр огытыл. Эсогыл подиумышто коштшо, журнал комышто ончыктымо «шӱдыр», «эрвел лыве»-влакат огытыл. Но кӧргыштышт марий шӱлыш улмо, шкем пӱртӱсын икшывыж семын кучымышт дене ончышын кумылжым савырат. Коклаштышт орадырак, йоргарак койышанат улыт. Илышыште тыгайым веле ужат мо? Тиде «маривате - юзо» манме шонымашым нигунарат ок мӧҥгештаре. Мӧҥгешла, юзо куат нерген вияҥден туштен ойлымыла чучеш. Эсогыл милиционерат курал олмеш ӱдырамашын шиян ӱштыжым кучылтеш. Але вате чонышкак витарен шуктышо пӧръеҥын вуйышкыжо вуйимым веле кереш  – лыпланен (ала коленак!) колта. Шоныза ынде, мом юзо вате-влак ыштыл моштат! Юзо шӱлыш мемнан кӧргыштына улак. Ме пӱртӱс дене кылым кучышо, пӱртӱсым колышт илыше калык улына. Але вара тидын деч вожылман?.. Ончалза, могай сылне чонан, чиеман Овдачи, Овроси, Огаптя, Одарня, Одоча, Озави, Окай, Ошӱдыр да молат фильм мучаште койыт! Теве кушко глянец журнал комысо ӱдыр-влакет шылыныт!

4. Мый кап-кылым лывыртен модмо (эротике) кином ончен тунемше омыл. Экраныште але илышыште пӧръеҥ вел гыч ӱдырамаш деке виктаралтше торжалык, тудым вольык семын ончымаш кажне гана чоныш кӱзым кереш. Киноштат тыгай тат уке огыл. Но паледа,  йолташ-влак, мо ӧрыктара, илышыштыже тыгай ончалтышым, тыгай койышым меже, ӱдырамаш-влакше, кажне кечын, кажне шагатын шижын иленас. Шарналтыза, пӧръеҥ-влак: пелашланда пеледышым пытартыш гана кунам пӧлеклышда? Шинчашкыже шыман ончалын,  «Йӧратем» ман кунам пелештышда?   Эр-кас коҥга воктен шогылтшо, ава шӧр, кочкыш-сий дене пушланыше пелашда оҥай лиймым чарнен, маныда? Тунамак еҥ пакча велыш лупшалтыда?  Ах, кузе сӧралын койыда тыгодымжо: агытанла.  Кушто тендан шнуй порысда? Кушто кочадан кугезе йӱлаже? Молан те таче маривате нерген тынар шокшын мутланеда, а шке нерген, пӧръеҥ нерген, ик мутымат огыда лук? Ӱдырамашым пиаланым те веле ыштен кертыда огыл мо? Мый ом ойло, чылан тыгай шотдымо улыт манын, но вет шуко пӧръеҥже таче илышыште шке вержым ок пале. Шуко мариватыже, пӱрымашын улашкыже кычкалтын, шымалыкым, ласкалыкым палыде, сурт-печым куча, икшывым туныктен кушта, чыла йӱштӧ-шокшым, неле-йӧсым чытен ила. Вес семын илаш лиеш манын огешат шоналте. Тидыжым кузе аклаш? Умбакыже тидын нерген омат ойло. Умылем, тыланда «йолташ ӱдыр» кӱлеш. Но пелаш, ава лиймеке, «йолташ ӱдыр» семын аралалт кодаш - тыландат, пагалымем-влак, пеш чот тыршен илыман. Тыгай йодыш-влак мыйым, олыкмарий ватым, тургыжландарат. 

«Эрвий» кинотеатрысе презентаций годым эротике шотышто «ме тыгаяк улына, пӱртӱс шкенжыным йодеш» каласен Ираида Степанова. Тиде ойжо тынар чон почын каласыме ыле! Ираида Александровнан илышым йӧратымыжлан ӧраш да чыным каласымыжлан куанаш гына кодеш. Налаш теве ӱдыр-влакын кышал пайрем годсо модмыштым. Кышал мыланем кисель семынак веле койын кодо. Южышт тыште ачанӧшмым (спермым) ужын шуктеныт. Могай лавыран сӱрет, маныт.

Кӧлан ферме,

Кӧлан сперме -

Тема кӱлешан.

Телевизор -

Тений шизор,

Пеле-пулешан…» - возен кинон лекмыж деч ятыр ий ондак Марий Элын калык поэтше Анатолий Тимиркаев. Немыч поэт Иоганн Гёте манмыла, кажныже колеш, ужеш тудым, мом колмыжо, ужмыжо шуэш. Иктым шарныман: мутланен, ӱчашен, южгунамже ваш-ваш вурседыл-титаклен, ме шкенан мом  да кузе умылымынам ончыктена огыл мо?! Садлан южгунам шке шонымыдам ойлаш тарванеда гын, тидын нерген шарналтыза. Ӱлыкшӧ шинчымаш, умылымаш, изи мутвундо поянлык дене шочмо калыкнан чапшым аралаш пижше-влаклан куштылго огыл. Кино гыч нелеш налын, шортын лекташат амал уке. Вет тиде - искусство,  тудын нерген кутыраш, шонаш, ӱчашаш кӱлеш. А тидлан марий тӱнян поянлыкше нерген чын шинчымаш,  кумдан да келгын шонен моштымаш лийшаш.

1999 ийыште поро туныктышына Алексей Юзыкайн Эрик эргыж дене пырля, марий йоча-влаклан «Марий… Кӧ ме улына» книгам кучыктыш. Финн родын полшымыж дене савыкталтше книгаште икымше гана кӧ улмынам умылтараш тыршыме шижалте. Таче Алексей Михайлович уке, тудын тӱҥал кодымо пашажым Эрик шуя. Кино нерген мутланыме годым Эрик ачажын йодышыжым вес шӧрын гыч ончалаш таратыш: а ме марий улына мо? Улына гын, кӧргӧ чонна дене, шонымына дене, кечын ыштыме пашана дене мыняррак марий улына?  Тидын нерген таче марий калыкым шымлыше ученыйна-влак мом каласат? Мутланымаште нуно ыльыч, но ты йодышым пуйто ышт кол...

Тунамак Эльвира Куклина «марий улмынам ончыктен мошташ тунемаш кӱлеш» мане. Эля дене мыят келшем: кеч-могай илыш татыштат марий улмым шарнен, марий лӱмнам арун кучаш кӱлеш. Но тидын деч ончыч, ончыкташ тунем шудеак, мыланна кажныланна МАРИЙ АЙДЕМЕ ЛИЯШ кӱлеш. Марла чын кутыраш, марла шонаш, марий ончалтыш дене тӱням эскераш, шижаш, марий вургемым чияш, марий пайрем йӱлам кучаш, марий койышым аралаш. Тидым глобализацийын пӱтырем мардежешыже лупшалалтын ышташ куштылго огыл, но лиеш.

Кино пӱсӧ мутланымашым тарватен. Пытартыш ийлаште ме шыпешт иленна. Тыге илыктат. Чыла сай, тургыжланаш нимолан: Дума шона, Правительтстве пашам ышта, президент кӱшта – радио, телевидений канал-влак мемнам лыпландарат да тунамак мландыш шуҥгалтше самолёт, пудешталтше поезд, тарракт нерген уверым  шарат. Мыняр жап элнам тыге чытырыкташ тӱҥалеш, нигӧ ок каласе. Калык пагалыме юмынеҥым, онаеҥым шотлыдымаш – тачысе илышын торжалыкше. 1990 ийыште руш православий черкын протоиерейже Александр Меньым товар дене перен пуштмо годымат калык вӱдым подыльо. Таче тыгаяк торжа койыш марий юмыйӱла нерген кутырымо годым палдырна: йот еҥлан (да могай йот еҥлан? Марий улмыжым мондышылан!)  «ияланеда» манаш йӧным ышта.  Ме икте-весынам шӱктараш, лӱмдылаш, лӱдыктен сеҥаш  толашена. Эсогыл кином сниматлыме пашашке логалше  артист, еҥ-влакын лӱмыштым, кагазыш серен луктын, «нуно 25 улыт!» ман кычкырена да южым чытырыктена. Киношто сниматлалтше марий-влак тыгайжымак вучен огытыл. Мый келшем: кино шып йымен илыше марийын чонжым тарватен, «Ме тыгай огынал!..» манаш таратен. Ме тӱрлӧ улына, но ме кеч-могай татыштат марий чонан кодшаш улына. 

Мый тачат тӱткын эскерем Денис Осокинын сылнымутшым. «Сылнымут кумалтыш мут гай лийшаш», - манеш тудо. Кеҥежым  Интернетыште  «Лудо логар» / «Утиное горло» ойлымашыже лекте. Шижыда, тиде адак марийын лудо логарже нерген. Виян, лӱдыкшӧ, эмлаш лийдыме логар чер нерген. Тиде жапыштак самырык автор Владимир Матвеевын «Стапанват еҥгай» ойлымашыже «Марий Элеш» савыкталте. Аракам йӱмӧ темылан кок тӱрлӧ авторын кок тӱрлӧ ончалтышышт: рушын да марийын. Лудшылан чыным туран ойлышо - Денис Осокинын, чаманен, геройлан полшаш, тудым арален налаш тыршыше - Владимир Матвеевын. Лудса, таҥастарыза. Уда сылнымут манын ойлаш кӧ тоштеш?..

Олыкмарий ватын йӧратен моштымыжо, ӱмыр мучко тӱня йыр пиалым кычалмыж нерген лудса Лидия Семёнован «Йӧрате мыйым! Йӧрате...» книгаштыже. Олыкмаривате серен! Тыште ӱдырамашын пӧръеҥ пелен йӱдым модмыжат, шӱм вургыжмо орлыкшат, чон йӱлымӧ сусынжат, кочо шинчавӱдшат, пиал теркежат тичмашын ончыкталтын.  Марий сылнымутышто нигунам лийдыме ошкылым ыштен тиде писатель. Марий ончалтыш, марий шижмаш, марий тӱняумылымаш - чылажат тыште уло. Чылажат марла... Эсогыл йӧратымашыжат. Ида ӧркане, лудса.

Почешмут олмеш.  Экраныште мыйым консультант семын ончыктымылан  интеллигент-влак кидым мылам огыт пу, маныт. Пытартыш тылзыште мый тидым нигунарат шым шиж. Мӧҥгешла, мый дечем пеҥгыдын йодшо-влак шукеммыла чучо. Шкеже тыге шонем: автор-влак мыйым пагалымыштым титрыште ончыктеныт. Киноматериалым сниматлыме жапыште лекше йодыш дене ик гана огыл мый декем толыныт. Йодшылан полшыман - кугезына-влакын тыгай сугыньышт. Мый шукыштлан полшем: книгам, журналым редактировалаш, еҥ нерген статьям, очеркым, сераш, пайрем сценарийым сераш, тудым вӱдаш, мер ушемын пашажым тӧрлаш  - вуйым ом шупш. Икте мыйым куандара: моштымемже пӱтынек  шочмо йылмым палымем да йӧратымем дене кылдалтын.

Шарнем тидымат: утыжден поро лиймаш – сайжак огыл. Но уда нерген шоныде, угыч да угыч еҥ йодмылан мелын савырнем. Ну, вот тыгай улам ынде, мом ыштет?!

  Зоя Дудина, олыкмарий вате.

...Но с чем не могу согласиться, так это с начавшейся компанией травли людей творческих — лицедеев, артистов. Они призваны играть. Чтобы зритель различал Добро и Зло. Но при этом, сам артист не становится ни добрее, ни злее. Мудрее, да. Поймите и не топчите бедных артистов. И вспомнился спектакль «Белые цветки борщевика», схожий с «Небесными женами». Артистки спектакля, автор пьесы — тоже Женщины. Тоже несущие небесный свет. Юмынӱдыр научила людей говорить, высказывать мысли и в прозе и в стихах. Недаром, в эту непростую эпоху, марийская поэзия поддерживается женщинами. Слабыми с виду, и сильными душой. Настолько сильными, что они в стихах улетают столь высоко, что нам становится завидно. Что они — «за видью», а мы — здесь, топчемся на месте. Зависть подталкивает к мелкой мести и пакостям. Ничем другим не могу объяснить нападки на Поэтессу Зою Дудину. Ту, что приняла в свои руки огонь марийской песенной души, приняла эстафету от Альбертины Ивановой, Светланы Эсауловой и других искросеющих. Возмущаясь обнаженными — не раздеваете ли других? Размахивая «Уголовным Кодексом» — не отучаете ли зрить и думать? За победой над фильмом — не ударит ли мороз?

Сергей Никитин, урал марий.





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1