Йöратымем, йӧратымем

Йöратымаш пеледыш 

Йöратымаш. Могай мотор пеледыш!

Ончен-куштет гын, тудо пеледеш.

Пура сöрал тошкемышке, садерыш,

Кунам латшым ий шÿм-кылнам шереш. 

Толеш лай шошо, куаналын,

Ужар пиалым кок шÿмлан сöрен.

Лач, корныеҥ, ит эрте тодылалын,

Ит ончо йышт садер укшлам лоҥден.

Тÿняште кок шÿм ик шÿмла кыра гын,

Мотор пеледыш шкежак ылыжеш.

А поро калык, кечыла волгалтын,

Кугу тÿтан деч тудым леведеш.

1981

 

Канде шинча

 

Канде шинчам

Ынже лупсаҥ.

Модшо кеҥеж эр моткоч койышан.

Канде шинчам

Ынже тулаҥ.

Рвезылык пагыт, ит лий нойышан.

Кечым вучем,

Кидым шуен,

Кÿшкö, пыл деке, иям да куржам.

Чон ден öндал,

Шӱм ден ойлал,

Ме шымлена тыге ӱмыр тÿням. 

Тиде куан —

Ямле пиал,

Уло тӱнялан — чылаштлан, колат?

Муро йоҥга,

Куэр лÿҥга,

Мландына таче — ший-шӧртньӧ полат. 

Канде шинчам

Ынже лупсаҥ.

Илышын эрже моткоч койышан.

Таче эрден,

Канде шинчам,

Воштыл да шыргыж

Модаш толшылан. 

1982


Шÿлыкаҥын…

Мый угыч кастен шÿлыкаҥым,

Шарналтышым тыйым, таҥем.

Тый кечыла лач шыргыжальыч

Торасе вашлийме кастен.

Молан гын шарналтышым кодшым,

Шарналтышым тыйым молан?

Пеледын тунам ломбо ошын –

Пöлеклышыч тудым мылам.

Чыла ончык куржын, велалтын,

Ош ломбо моткоч шÿлыкан.

Пеледыш гыч мÿкш чоҥешталын,

Тетла огеш тол нигунам…

Мый кызыт, кастен шÿлыкаҥым:

Шарналтышым тыйым, таҥем.

Изи кайыкла шулдыраҥын,

У шошын тыш толмым вучем.

1983


Курымлан…

«Йöратем!»  манн, шÿйышкет кержалтым.

Лач тунам дыр, оҥешет туржалтын,

Ал пеледыш йылмыла велалтым,

Йол йымалсе розала вогалтым.

 

Ты пеледыш савырнен йомакыш,

Кызытат муаш полша чын акым:

«Йöратем» ман, шÿйыш ом кержалтыс.

«Курымлан!» ман, илыш ден куржамыс.

1985

 

* * *

Ший ойгем ойгырен ом пытаре,

Шÿлыкемым шÿлен ом пытаре.

Шочынам да илем ош тÿняште,

Коденат каяш йöршын ом вашке.

Куанемым куэн ом пытаре.

Ший гай лумжо кушечын тынаре?

Со йолга йол йымалне тул гане:

"Шÿдыретым ит тошко, чамане!.." –

Мыланем пуйто мане…

1985

Ит йöрате

Ит йöрате мыйым, ит йöрате!

Илышнан моторлыкшым моктен,

Ит товате шижмым, ит тарвате:

Мый ом керт йöратымем монден.

Ом кычалтыл утым, ом кычалтыл,

Тошкалам вел ончык шыманрак,

Южын кидпÿаныште кучалтын,

Шеҥгекем ончем ÿшан денак.

Толешак, шонем, кузе уке гын?

Толешак, шонем, чот вучымем.

Чыган ÿдыр карт кышкен мужедын:

Мÿндыр огыл чон йывыртымем.

Ит когарте шÿмым, ит когарте!

Арамак тый почешем ит кошт.

Ит ойгате мыйым, ит ойгате,

Ошкыл колто öрдыжкö йÿр вошт.

 А кодат гын, пеленем кодат гын,

Черланет гын мый дечем посна,

Чот йöрате мыйым, чот йöрате –

Лийже муро

                Шомак деч посна.

1986

Омеш шулдыраҥым

Пелйÿдым мый трук шулдыраҥым,

Но шым керт нигуш чоҥештен.

Лыжга кумылем шÿлыкаҥын,

Пычкемышым кид ден кучем. 

Омеш вашлияльым мый тыйым,

Грей лийын тольыч, таҥем.

Шупшальыч лупсаҥше шÿм-кылым,

Чолга мутет дене коштен.

Кодна курымешлан пырля ме,

Вис-вис пеледалтын кумдан.

Но тиде мылам омо веле,

А чын огеш лий нигунам. 

Ужар шып садер шÿлыкаҥын,

Мылам шÿлык эрым конден.

Но йÿдым омеш шулдыраҥме

Садикте чонем ырыктен.

1986

Ойырлен шым керт 

Ойырлен шым керт таҥем деч,

Шÿшпык мурым колыштын,

Ойгырен ом кай тошкем гыч:

Еҥ куаным тодыштын. 

Ойырлен шым керт таҥем деч,

Куку мурым колыштын.

Шÿлыкаҥ ом курж куэр гыч:

Еҥ шомакым колыштын. 

Ойырлен шым керт таҥем деч,

Еҥ шомакым колыштын.

Да садлан, садлан ватет деч

Шолыштам ман шонышым. 

Ойырлен шым керт таҥем деч,

Чон йÿкемым колыштын.

Кеч палем: пиал огеш тол,

Еҥ рыскалым шолыштын.

1987


Лум лумеш да… 

Лум лумеш да петыра йолгорным –

Ах, йомартлын ошкыл колташет!..

Кÿлешак улмаш мылам тöр корно,

Кеч ойлат: лиеш такырташат.

Лум лумеш, да корнывож ок койыс

Курыкышко куржын кÿзашет!..

Кÿлешак улмаш йомартле койыш, –

Пиале туке гын кизаштет.

Лум лумеш, да петыра чапгорным?..

Угыч шочын, воштыл колташат,

Кÿлешак улмаш мылам мургорно, –

Кайык семын мурым кондашат.

Лум лумеш, да йомына кушакын?

Эх, мудречла шуко палашет!..

Кÿлешак улмаш мылам шÿм-акыл, –

Ок шуял гын кидым пелашет.

1987

 

***

Муралтем марий семым,

Шÿшкалтем шÿшпык семын.

Да почам чон ойгемым,

Шкет кукула весемын.

Илемат нелын огыл,

Шÿлемат – йöсын огыл.

Еҥ пиалым ом шолышт,

Ынем иле мый шолып!

1988

 

* * *

Куанаш гын – угыч шочын,

Ойгыраш гын – чон лекмешке,

А илаш гын – илышемже

Волгыдо тÿс дек лишемже.

Чоҥешташ гын, - сотын, лайык,

Шонышт: чоҥешта тулгайык.

Чиялтем гын пыстылемжым –

Пöртылтем мо пиалемжым?

1988

 

Мардеж 

Теле кечын

Ото вечын

Толын шым муран мардеж.

Пурыш ялыш,

Ончыш, ячыш:

Кушто илышнан куктеж?

Шым мураным,

Шым лÿманым

Ик окна гыч мый ончем:

Шым йÿканым,

Шым йылманым

Семжым семынем рончем.

Ах, мардеж тый!

Ах, мардеж тый!

Ӱж тÿжвак – лектам кушташ!

Портышкемым,

Ош пижергым

Тылатат ала лукташ?

Кеч куктежын

Шÿлык семжым

Умылет мо тый, ала?

Тудо мыйын шÿмыш возын,

Мыйын шÿлыш ден ила.

Садланак дыр

Чал декабрь

Тыйым огыл эскера.

Шым мураным

Ик муранлан –

Мыланем верч – ойыра.

Теле кечын

Ото вечын

Толын шым муран мардеж.

Олык велыш

Шыпак йымыш:

Чонло ыш лий еҥ куктеж.

Йÿлем да…

Мурем, да чонем тарвана,

Куштем, да кидем лывырга,

Ончем, да шинчам вÿдыжга,

Шонем, да ушем шалана.

 

Ойлем, да мылам ÿшанат,

Вурсем, да "Тыге дыр" малдат.

Шортам, да ойлат: "Воштылат…"

Йÿлем, но… Молан савырнат?..

1989

* * *

Возам да малем ик сай омым,

Мондем вурсалметым жаплан.

Тылат Юмо гае мый омыл,

А тый суксо отыл мылам. 

Вурсен да сырен сайыш от шу,

Ваш-ваш кычкырлаш нимолан,

Омса гыч пурен, окнаш от шыл,

Шылат гын – куан тушманлан.

Мылам гын лийман дыр суапле,

Тылат чытышан дыр лийман.

Пиалым кошталын от нал тый,

Пиалым мӧр гай погыман.

Тымарте орланыме тургым

Тек вусо пеледыш лиеш.

Кучен тудым, чоныш ит пуро,

Да ит поч чонемым виеш. 

Мый лучо малем ик сай омым,

Тылат шоналташ жап кÿлеш.

Вет шкат мый Ош Юмо гай омыл,

Тыят шкендым ит уж суксеш.

1989


Ош имне

 

Ош имне омешем кончен:

Кавашке мланде гыч вончен,

Тöрга тораш, мемнам ончен,

Шем пылын кудыржым рончен.

Мый тудын ден пырля коднем,

Ош имне дене илынем,

Лийнем ушан, пашаче еҥ,

Мый эрык юж ден шÿлынем. 

Ала садлан лач ош имнем

Ила коклан омеш кончен ‒

Ме илена тÿням моктен,

Тÿня ила мемнам чытен? 

1989


Умбалне улам да… 

Умбалне улам да, умбале корнем,

Эр толшо вӱдшорым чолган корынем.

Пызнаш нигӧ деке — пушеҥгыш тӱкнем,

Мый тиде зиян гыч моткочак лекнем.

Кидемым шуем— кидшеремым шижат?

Чонемым пуэм — "Чон огеш кӱл" манат?

Але вара вургыжмо, йӱлымӧ так?..

Йӧратыме пагыт — ондалыме тат?..

Уке, ом ӱшане: ом шоно — от шоно,

Уке, ом инане: мо лийын — лач омо.

Умбалне улам да, умбале корнем,

А корштышо шӱм кенета ок парем…

Пеледыш 1989

* * *

                               Тул дене ит мод,

                               Вÿд дене таҥым ит кучо,

                               Мардежлан ит ÿшане,

                               Мланде дене родым кучо.

                                                   Калыкмут.

Вашлиям да тыйым –

Куанен ом керт.

"Тул ден ит мод", – манын

Пелешта шопкер.

 

Вашлиям да тыйым –

Ончалаш лÿдам.

"Вÿд ден таҥ ит лий", – ман,

Олыкем шÿда. 

Вашлиям да тыйым –

Ойлышаш уке.

Мардежлан ÿшаным

Ом пу шкак ынде. 

Вашлиям гын тыйым,

Мланде, лий родем.

Лачак ит ондале,

Шочмо сурт лондем.

1990


***

Амал деч посна шÿлык тольо,

Алал кумылем пытарен:

Ала мондымем тудо кольо,

Ала шарнымем шаралтен.

Эртен пиалеш йÿштылалтмем,

Ойгеш оҥгылалтмем эртен,

Мый ынде у йÿштö велалтмым

Вучем вургыжде у эрден.

Мыят икана ÿмырешем

Пиал ден куштен муренам.

Тыге шоненам: курымешлан

Ты суртыш илаш пуренам.

А пагыт пытарыш шалатыл,

Да кодшо куан

                     Шаргÿэш

Висен öрдыжъеҥ кидшагатым:

Шарнаш мо?

                   Шарнен, мо лиеш?..

Мый тиде айдемын куанжым

Трук ужым теҥгече гына.

Аклен таче чытыш суапшым,

Волгалтын у илыш – кына.

Амал деч посна шÿлык тольо,

Алал кумылем йошкартен…

Ала мондымем тудо кольо,

Ала шарнымем

                             йыр шарен…

 

1990

 

* * *

Колыштам, да йомакла чучеш.

Ончалам, да шинчам гыч йомеш.

Эртен кодшо чонемым туржеш,

Садлан сомыл огеш тол шотеш. 

Малашат мый эрден вел возам:

Кидпашалан пелйÿдым пижам.

Мландÿмбак шÿдырла камвозам

Да каваш вÿдшырчала нöлтам. 

Муренам шке мурем пытарен,

Ойленам шомакем удетлен.

Тый декет лач корнем петырнен,

Ынде от лек йорган шÿшкалтен. 

Тунемам тый дечет луш илаш,

Йогын деч тунемам мый ияш,

Илышна – шолын лекше памаш,

Но вÿдат так шинча гын, ама…

ага 1990


Мый кумло ий илем тÿняште 

Мый кумло ий илем тÿняште

Пасу гоч эртыше еҥ гай.

Пиалым погышым пашаште,

Но ойлыш мыланем еҥгай:

«Логал кертат кугу поргемыш,

Лиеш гын ончылнет вынем,

Тый ит шогал, мемнан уремыш

Лекташлан шаралтал кынем…»

Мыят шонем «Тыге дыр» манын,

Да иктым кечын умылем:

Камвочмо верышке тöшакым

Шарет гын, от керт эмганен.

Мыят шарем ыле азап деч

Туге тыматлын кораҥаш.

Каласыза, шÿртнем кушакын,

Могай корнеш, могай аҥаш?

Мый кумло ий илем тÿняште

Пасу гоч эртыше еҥ гай.

Шем кумылым нимат ом ашне –

Камвоч кынелше – вот тыгай!

кылме 1992


Латкандаш ияш годым…

 

Латкандаш ияш годым,

Мöр пеледме жап годым,

Мöр пеледыш гай ялт лийынам тыланет.

"Йöратем", — манын шыргыж,

«Ӱмырлан", — манын воштыл

Товатленна ваш-ваш, пиал ден келанен. 

Коло вич ияш годым,

Мöрö кÿмö тат годым,

Весе чиктыш шергашым мылам ÿшанен.

"Йöратем", — ман палласыш,

"Ӱмырлан", — ман товатлыш…

Вот тыгае тачат пеленем —  ÿшанъеҥ.

1992 


Мый тетла ом куане 

Мый тетла нигунам ом куане,

Вашлиям да öндал ом шупшал.

Ойгына Оно гае кумдаҥе,

Ойырлаш – таче тиде пиал.

Мый тетла нигунам ом куане,

Воктечет шыргыжал ом эртал.

Шижмашна ойыплалтын тулаҥын

Мый вӱдлан волен омыл эр-кас.

Мый тетла нигунам ом куане,

Тый денет нигунам ваш ом лий.

Йÿштö тылзе лиям пыл ÿмбалне,

Пыл коклаш шылше кече ит лий.

Тыйын волгыдо дене волгалтын,

Ом куане тетла нигунам.

Шып ончем еҥ пиалым, полдалгым,

Да шонем: тиде жаплан гына.

Тиде жаплан гына шуко модыш,

Шуко муро, пиал да куан…

Эскера шеҥгечна илыш лодыш,

Теве-теве шÿкалын шуа.

Санденак шонем: ситыже акыл

Пÿрымашым пӱрдалын налаш.

Кеч тетла нигунам огеш пöртыл

Латкандаш ияш кумыл –

                                    илаш…

1993

 

Шкет кодын…

Кушмо семын изи шÿлыкемым

Мый тунемым шылташ куэрлаш.

Шкет кодмек, кöргö чон шонымемым

Тунем шуым лупс вÿд ден шерлаш. 

Мый куржнем южгунам чылт мардежла

Тышке-тушко – шкет кодын шылнем

Чылашт деч. Вескана пöртылашлан

Веселан, шÿм тич воштыл элнен…

Мый тунемым чыла куанемым,

Тыланет, шочмо мланде, ойлаш.

Мый ом иле, ом куш пеҥгыдемын,

Тый дечет посна, поро йолташ. 

Мый ынде кушкынам дыр. Садланак

Неле пагыт вачемым виса.

Мый кычальым турням садыштем, да

Кидышкем

           толын шинче

                             киса…

Рошто 1993

Ом пöртыл 

Кайыкын волымо кечын

Мöҥгö ом пöртыл, таҥем.

Оно вÿдна пÿя вечын

Лектын сер гочын ташлен. 

Шÿшпык! Ялемлан шижтаре!

Вÿдыш, колшыре, ит шич!

Шылше турий, йоҥгалтаре,

Йомшо чонемым локшич!

Кайык воленыс, у муро,

Йоҥго таҥемлан йырваш.

Ӱмырна – кум изи курым,

Шкетын тунем йывырташ!

1993


Ала…

Ала шортам,

            Ала йÿр там

Тӱрвемым йӱлалтен нöрта.

Мардеж лупша куэ парчам,

Да шыже орола пакчам. 

Ала шортам,

                 Ала йÿр там…

Лектам тÿжвак, пален кертам.

Мый эн чевер олмам кÿрлам —

Олма камвозын лÿдыкта: 

Я кенета шелалт кая…

Олма… Тул гай чевер олма…

Мыят шортам: ала йÿр там

Изиш чонемым лывырта…

  Покро 1995

 

* * *

Куанышым, куэм öндал,

Ваштар дек толын – воштыльым.

Писештым, пистерем ончал,

Шопкер пелен мый – шойыштым. 

Эртен ты жап: вет рвезылык

Куан куаш, пиал пÿяш

Пÿралтын лач ик кечылык –

Ик кечылык да ÿмыраш. 

Тунемын шуым йомдараш,

Эрдене шÿгарлаш кошташ.

Чонем изиш лыпландараш,

Пурем ынде кожер коклаш. 

Куэм шарнен куанышым,

Ваштарым колышт воштыльым,

Писештыш илышем пистер,

Да шорто чаманен шопкер.

7 сорла 1995


«Шӱшпык мурым колыштын…» 

Шÿшпык мурым колыштын,

Шкетын ом код, шонышым.

Ныжыл семым тодыштын,

Тумо воктен шогышым. 

Томжымат шарналтышым,

Сомжымат тарватышым.

Чоныштем эн сотыжым

Арален йöратышым.

Сай – сай верыш сайлалтеш,

Том – тöр тайылыш велеш.

Сомым сокыр со келеш…

Шкет чон-шÿшпык саклалтеш

Тумо воктен, аланеш…

18 ага 1995


Ах, теле

Ах, теле! Шокшо йÿштыш

Авалте мыйым да наҥгай!

Наҥгай кандалге йÿдыш,

Да тек конча йомак оҥай.

Йошкар оҥан сур кайык,

Эрден окнашкем тÿкалтен,

Сöра мылам тугайым…

Чонем тарваныш тÿтан ден.

Ӱмбалне шижын кепшылым,

Мый телым шке декем ÿжам.

Тек пытара шырпештылын

Ты орлыкым. Волгалт, ÿшан.

Мый ноенам иктутыш

Ойгем дене илаш таҥ гай.

Ах, теле, шокшо-йÿштыш

Авалте мыйым да наҥгай.

1996


Йомынам…

Пычкемыш йÿдым йомынам.

Куэ коклаште пöрдынам.

Вет тыштак ыле ялемат,

Пасугапка ден пöртемат. 

Ужар пасум ужатенам,

Волгалтше вÿд дек воленам.

Кава деч корным йодынам.

Да ончык йолым йолденам…

Шым шиж тыгодым шкет улмем,

Тыштанак, шонышым, таҥем.

Мый ынде иже умылем:

Чыла шоя улмаш омем.

Шке корным шижын ошкылаш

Яндар уш-чон кÿлеш улмаш.

Тыгае тат толеш коклан:

Йомаш лиеш кок таҥ коклаш.

1996

 

***

Шкет улам ман, ынде ом йöслане.

Шкет кодам ман, ынде мый ом лÿд.

Еҥ шинчаште мый ом йÿксылане.

Еҥ шеҥгелне ынем лий шем йÿд.

 

Семынем жаплем кажне ош кечым,

Кажне татым чон шер ден аклем.

Лум тÿтанышке – чийышым ечым,

Йÿр йымак – пидым ал шовычем.

Нимомат öрдыжеш мый шым кодо,

Нигöмат шке дечем шым шÿкал.

Порылан эреак лийым поро,

Кеч кораҥыч шудал шыде-влак. 

Илышемын пелед велмыж годым

Лачак лийже уш-акыл улан.

Ынже код кумылем, укшла тодылт,

Кеч йöршеш таче шкетын улам. 

Ни йолташ пеленем, ни таҥ-родо

(Чонемлан кугыжала чучам!);

Шÿм-кылем саклаш вий але кодын,

Ала тудым иктажлан почам?!

1996, сорла

* * * 

               Манамат – манак лиям,

               Попемат – поп гай коям.

                                        Калыкмут

Ала илыш воштыл модо,

Ала мые модым илыш ден.

Пакчаштем шочеш гын модо,

Кöн могай пашаже мый денем?!

Ала порылык йыр темын,

Ала шем осал вашка пикташ.

Шке йолгорным роштке келын,

(Шочынам да!) толашем илаш.

Чон моторлык – эрык илыш

Мыланем эше кÿлеш лиеш.

Кол лиям – пурем гын вÿдыш,

Кайык лийын, ом йÿлö тулеш.

Вот садлан манеш-манешлан

Шыргыжам да йÿкын воштылам.

Манышт: юмыжат уке, ыресшат, –

Мые кумытым сакен лектам.

Таче илыш йылтак весе,

Мошто веле илыш сапым раш кучен.

Кö улмем ден огыт висе

Мыйын чоным, рожын гын кÿсен.

Таче мый палем пеш шуко,

Эше шуко кодын ужшашем.

Йол йымалне ныжыл шудо

Умыла мо мыйын чон кашем?

Пакчаштем кожла пеледыш

Куандарыш мыйым сийже ден.

Шупшалалт, тÿрвем шемемын,

Кöн могай пашаже мый денем?

1996

 

А мый пиалым ужынам

 

А мый пиалым ужынам,

Ший-шöртньö корным куржынам,

Куанле шижмым туржынам

Да мланде тÿрыш ÿжынам.

А мый пиалым паленам,

Юап шепкаште маленам,

Эр кече ден мутланенам,

Кас тымык ден йÿкланенам.

А мый пиалым шижынам,

Эҥерлан воштыл элненам,

Уржалан шыргыж улненам,

Шкетемым кодыш:

              – Иле, –манн.

Ынде пиалым кычалам,

Ӱжам эрталше кечылам.

Молан те öрында чылан?

Полган коеш лач шинчамлан.

Ах!

Вет мый пиалеш йÿленам,

Тулшолгым гае лийынам.

Каласыза, кузе мылам

Кагазеш вÿдылт илыман?

1996

 

Чыла кертам…

Курымем нур гоч эртен,

Илышем палем, мо там.

Помыжалт мотор эрден,

Шып йÿклем: «Чыла кертам».

Поро эр ден саламлен,

Йÿк солна: «Авай, авай…»

Икшывем-влак дек тайнем –

Нунылан лиям кава.

Сурт аралтышышт улам,

Сомылкам ыштен пöрдам.

Лийже шочмо еш улан,

Сад-пакчан, тату пöртан.

Уло порсын кумылем,

Ший йолвам куча таҥем,

Кушто шочмо тувырем? –

Шовырым висен сакем.

Нойымем канаш пыштем,

Сылне солыкым тÿрлем.

Коржмылан малаш шÿден,

Оно олыкыш гÿрлем.

Умыр касым ужатен,

Окнатул йöрал пытен.

Тымык йÿдым тыланен,

Шып ойлем: «Йöратымем…»

Вот тыге. Чыла кертам,

Мландывалне йыр пöрдам…

Шÿмыш умдым керыда –

Чоҥештем кавашкыда.

Вӱдшор 1996


Кает гын…

 

Кает гын, йӱлем…

Кодам, ломыж лийын.

Мардеж, нал йӱкем,

Таҥем дек кай ийын.

Уке гын йӱлем,

Кодам, ломыж лийын. 

Кает гын, кошкем,

Кодам тылзе гае.

Кава, нал тӱсем,

Таҥем дек наҥгае.

Уке гын кошкем,

Кодам тылзе гае. 

Кает гын, йомам,

Лиям рокыш вочшо.

Мландем, нал шӱмем –

Таҥем тудым колжо.

Ок код гын, камвозын,

Шижде кеч ӧндалже…

27 пеледыш 1996


Тылзе

Окнашкем кержалтын тылзе,

Мо уверым пеш ойла?

Кушко йомын канде пылже?

Кö куаныше, ойган?

Тылзе гай пышткойшо еҥым

Мочол шуко ужынам.

Еҥ окнаш гала? Шÿм-чоныш

Со «манешым» тужын-ла.

Лыплана, кунам нужнаште

Пеледалт ила ойгем.

Куана, кунам ужмаште

Шортын ылыжеш оем.

Шулдыраҥ ок кай вашлийын,

Шомакшат рушла-марла.

Шыргыжал кодеш мÿй лийын,

Да манеш-манеш шарла.

Еҥ окнашке ом йöрате

Тылзыла кержалт ончаш.

Весым чон огеш сырате,

Весылан лиеш йолташ.

Тылзе гае йÿштö чоныш

Поро порсыным кышкем…

Ӱмырна – пеледыш, шонышт!

Шонышт: пеледеш тошкем…

Окнашкем ош тылзе возын,

Мыланем ойла, ойла…

Ах пермак! Йöршеш ок вожыл –

Мыйын олыкым сола.

1987

 

* * *

Йыргыкта почела шере мут.

Йыргыкта почела шерге мут.

Шÿм-чонем, чылт нота, йывырта.

Куанем чоныштем лиеш пуд. 

Куанемым керек йÿкын луд.

Шонымаш кумылем лывырта.

Лывырген шере-шерге мутеш,

Ӱма гае оем шарналтеш…

Чаманен шкетын кодшо шÿмем,

«Шере мут» манн, мый шкем

                                       ондалем.

1997


Йӧратышаш ыле…

 

Вашлийын икана,

Ойырлышна йыле*.

Эше кеч ик гана

Пырля лийшаш ыле.

Латшым ий годсо гай

Шыргыжалам ыле.

Ошалге шошо гай

Моторланем ыле.

Куштен-мурен пунем

Рончалтше кандырам.

Ала кертам тунем

Чонемым кандараш?

Лийшашым ончылгоч

Ынем мужед тетла.

Тек илыш  модыш гоч

Йӧратымаш йорта.

Тӧрген,

        тулен

                     йорта,

Тек шӱм сортам йӧрта.

Тунам каласеда вара:

Могай йӧратымаш улмаш…

Мылам адак уэш

Йӧратымаш кӱлеш.

Молан тынаре пеш

Ондалалтмем шуэш?..

23 теле 1997

*Йыле – вашке.

 

Поран

Пургыж тылзын ош поран

Суртем деч ок керт кораҥ.

Пöрт лукеш шорташ молан?

Чаманаш гын, кöм, молан? 

Йÿштö лумым окнашкем

Шыде парже ден кышкен.

Яндалан сыраш молан?

Яндарлан шылаш молан?

Кылме чоным ырыктен,

Виш омсам рÿзен кырен.

Виш омсам почаш молан?

Виш омса мо титакан? 

Пöрт лукеш шорташ – тылат,

Яндалан сыраш – тылат,

Виш омсам почаш – тылат,

Ойгыраш – мылам…

Молан?

Теле 1997

 

Неле

 

Колыда, чонемлан пешак неле?..

Пуйто мландына пелыгыч шеле,

Шем поргем ласка илышым неле

Да тӱжем ойго орлыкыш веле. 

Ончылгочак азапым шижам мо?

Але эртыше

           Шӱмым иша мо?

Мо

  Кӱ семын шупшеш вӱд йымаке,

Пуйто ямде мылам тушто лаке? 

Шижыда, чонемлан тынар неле?..

Теле 1997

 

* * *

Таче мыйым öндалын… ондалышт,

Чурием гыч совеныт… шупшал.

Öрдыжъеҥлан чай койын сöралын,

Кузерак кодышт чоным лупшал. 

Мый тыгайым йöршеш вучен омыл,

Изи годсо мотор йолташем…

Ужым таче мый лӱдыкшö омым:

Шижым шкет турня гай йомшашем?.. 

Перныл коштым урем гыч уремыш,

Кид-йол велын, шӱм-чон ойгырен.

Кас кава ужар мландым шемемдыш,

Кече волыш, той шальым шарен. 

Шкетын кодын сандалык аҥаште,

Сöрвалем, шкет мландем деч йодам:

– Ондален öндалмешке ит ашне,

Шупшалаш, совымеке, – юмашне!

Нал чонем, кöргышкет мый вочнем…

6 сорла 1997

 

Йöра кеч…

 

Йöра, моштем кеч шортын

Чон лушкымеш, яндар лиймеш.

Еҥ ой – тунаре шолкын,

Шÿгарышке шуктен кертеш. 

Йöра, илем мый модын,

Кеч модышвуй ом лий гынат,

Кÿэш саскаже модын,

Коршаҥге пызыра гынат. 

Йöра, кертам кеч воштыл,

Кöраныде, чонем элнен,

Тыге вет ÿмыр воштыр

Ок тугылдо кеҥеж эрден. 

Мый воштыл-модын шортым,

Тыге эше кертам, йöра…

Кычальым илыш шотым,

А шÿмыштö вӱрла йора…

6 кылме 1997

 

* * *

Могай мардежше йÿштö!

Корнем чоҥештыл ÿштö.

Кылден кыдалеш ÿшым,

Кудалтыш кечым шÿшкыл.

* * *

Шомак деч посна шыдешкен шонкален,

Полдалге пермакым ончем.

Шылеш ныжыл ой, да йомеш вий-алем –

Ала вес еҥлан мый кончем?

 

* * *

Мылам нимоат огеш кÿл йöршынат:

Мурет, семетат огеш кÿл.

Но сылне аланышке тый йöралтат,

Кодеш мо пеледышеш мÿй?

1998

 

* * *

Садышкем ӱжын кондыш сар шӱшпык –

О кузе вашлийна куанен.

Тӱмырлажым пералтыш шем шиште,

Шӱмын кырымым раш шижтарен.

 

Сур турий кӱзыктале кавашке,

Вараксим волтыш тайыл серлаш.

Нунын йӱкышт – куат ошкылмаште,

Нунын деч йӧсӧ ӧрдыж торлаш. 

Мыйым ӱжыт, вучат, налаш лектыт

Родо-тукым, йолташ, икшывем.

Южгунам шинчавӱдымак луктыт,

Ну, кузе мый ом кӱл? — иктешлем… 

Иленам корныеҥла тӱняште,

Йӧратем вашлияш шкат унам.

Лачак тыйын йӱкет ыш шогалте

Нимогай корныштат…

                                Нигунам…

Вӱдшор 1998

 

* * *

Сандалык гай кугу йӧратымаш

Изи чонем тич ылыжын.

Пеленет вес ӱдырамаш

Ила, тыланет шыргыжын. 

Ыш сите вий, таҥем, мондаш,

Кеч ӱмыр вончыш шыжышке…

Мылам кӱлеш жаплан йомаш,

Кертам уке гын ыштылын 

Титакым, язык-сулыкым. Эҥгек

Кода чонеш шем сусырым.

Тунам ю сымыстарыше эмат

Ок керт эмлен чон сусыным.

Изи чонеш кугу йӧратымаш

Сандалык гае ылыжын.

Ах кушто йӱштӧ да яндар памаш? –

Кылмем ыле тек йӱштылын…

24 теле 1998


Вучем

 

Нигӧ огеш тол суртышкем,

Йӱкшен кылма омса кучем.

А мый иктаж-кӧм пуртынем,

Ала-кӧм шып эре вучем.

 

Вучен кузе куаненам —

Арнян шым кече эскерен.

Кидем шуен йӧсланымем —

Тылзан идалык шекланен.

Эртат, эртат, эртат ий-влак,

А мый вучем… Вучем садак…

Вот курымат нушкеш шыпак,

А мый шым нойо йӧршынат.

Огеш тӱкалте окнашкем

Ни лишыл еҥ, ни пошкудем.

Туге гын тол кеч, тушманем,

Мый тыйымат вучен илем… 

Уке нигӧ, нигӧ,

                    чынак

Монденыт мыйым чыланат…

24 теле 1998


Шкетын…

 

Чонем пудештыл йӱлымеке,

Мондем йылт, кушто ал ден гӱл?

Шижам, эсогыл юмылтмеке,

Тӱняште ни-гӧ-лан ом кӱл.

Мый шкетын, шкетын, шкетын кодын,

Эше илем, эше тӧчем…

Ош корныштем кия шем водо,

Туддечын чаманаш ячем.

Уке. Тыге нимат шот огыл,

Вуча гын садеран урем,

Сар шӱшпык шичме укшым тодыл,

Кукун шкет мурыжым мурем.

23 пургыж 1998

 

Куаныме годым

 

Куаныме годым ала-молан шортым…

Пакчаште пудештылын кӱын шем шоптыр –

Лектам да погем тамле емыжым куршыш,

Пурем да велем тыйын ныжылге урзыш. 

Шем шоптырын шадырге тамжым ом орло:

Шем кочо саманын озаже — ош орлык.

Тамлен лач палет чон кычалме шомакым

Да илышын шылтыме сылне шоякшым. 

Куаныме годым садлан дыр мый шортым…

Ага 1998

 

Мылам кÿлеш йöратымым чарнаш!

 

Мылам кÿлеш йöратымым чарнаш!

Шукертак возын ÿмыл ош парчаш.

Мо лийын – кодын тудын деч шанчаш,

Мылам нигуш-нигуш канаш шинчаш. 

Йöршеш нигö ден мутым вашталташ.

Нигуш пураш! Нигуш лекташ! Нигуш

Ойгем ден орлыкым тоен кодаш!

Мылам кÿлеш йöратымым чарнаш!

Лиеш мо чоным йöраташ чараш?

30 рошто 1998

 

* * *

 

Таҥем, титакемым кудалте –

Вучен, ноен огыл шӱмем.

Тулгайык, азапыш логалше,

Ила йӧсланен оҥыштем. 

Мылам огеш сите усталык

Мондаш, шарныде, луш илаш.

Каяш – огеш кӧнӧ уш-акыл,

Шӱм-чон огеш кӱштӧ – мияш.

Йӧратыше чоным ит вурсо,

Ыш керт тудо тыйым монден.

Лиеш гын, налам ыле урзыш,

Рӱпшен, курымашлан малтен…. 

Пужем ыле орлыкын оржым,

Йӧратыше чон деч утлен…

Тек эртыже ӱмыр, шып коржын,

Чыла дечын йӧршын утлен… 

Таҥем, титакемым кудалте. 

28 пургыж 1998

 

Йӧратымем, кузе илет? 

Йӧратымем, кузе илет?

Куаным кӧн дене пайлет?

Кӧн ойгым шойыштен шӱлет?

Кӧлан тый шӱдырла йолгет?

Мылам

        таҥ лие

                   пӱрымаш –

Колятулла йӱлен йомаш.

Йӱлен йомам  – лиеш чыташ,

Но, йӱлыде, мекшаҥ пыташ? –

Тыгай огеш кӱл пӱрымаш.

Мылам чон вургыж йӧсланаш,

Эрлашке ӱшанен ончаш,

Ломаш, кеч тые лий пелаш.

Огеш кӱл тыйым йӧраташ,

Но кеч лиешыс эҥерташ,

Пырля кошкаш, пырля шӱяш,

Огеш кӱл йӧршын орланаш…

Мардеж вӱчка – шырпешт пытем,

Поран покта – тӱҥам кылмен,

Садак чытем, садак чытем,

Сандалык корным лош лоҥдем.

Но… ик гана, ик шып кастен,

Тӱнян торжалыкшым монден,

Йӧртатымем дек чоҥештем,

Миен, окнажым пералтем:

– Кузе илет, йӧратымем?

Куан-ойгет кӧлан велет?

Молан мылам йӱдет-кечет

Кавасе шӱдырла йолгет?…

24 теле 1998


Кас кава

 

Кас кава ӱпшым мландыш шаралтыш,

Чевер кечым наҥгайыш ӧндал.

Шем рӱмбалге ӱшаным шалатыш –

Кидышкем тыйын кидым ом нал. 

Вӱд воктен арама кожганалын,

Тылзылан кумалеш да улда.

Вӱдпеледыш лӱҥга ошын-алын –

Нунын гаяк меат  улына. 

Арама, ойгырет так арамыс,

Йӱштӧ тылзе ок керт йӧратен…

Вӱдчачалан вӱдоҥго аралтыш,

Шарныман илыш шотым рат ден. 

Кӧ кӧлан пӱралтеш – Юмын сомыл,

Юмын пуымо  лийже ракат…

Курымешлан илаш толын омыл,

Молан тоштым шарнальым адак?..

19 сорла 1998  

 

Ӱжÿвÿр 

Сагышан садерышкем

Ӱжÿвÿр эр-кас ÿжеш.

Ынде мые мом ыштем,

Чонысырым чон шижеш? 

Шÿлык солыкым руден,

Олмапу шинчам шылта,

Самырык саскам рÿзен,

Лышташла коклаш малта. 

Кид-парчаж дене шÿкен,

Покшымым покта полан.

Куржын, печышке тÿкнен,

Сöрвала: «Чыла полган»… 

Эҥыжвондо коклаштат

Канде юж юалтара…

Шекланенрак колыштат –

Эҥыжгайык юм тава. 

Шÿлыкан садерыште

Чонысыр чонем кыра.

Вес еҥ ден сай верыште

Ӱжÿвÿр куштен мура.

1 пургыж 1998


Пургыж тылзе 

Пургыж тылзе йӱдвошт пургыжта гын,

Ир мардеж эр марте туманла гын,

Толын самырык пагыт шӱм-чоныш,

Конден вучымо таҥым йӱдомыш. 

О кузе ме йӧратышна вожыл!

Ойырленна пыртлан шортын-воштыл,

Ӱмыргорным кылдаш товатленна,

Илыш шӱртым тыге товатенна.

Мый шым пале тунам теле йӱштым,

Кеч поран почешнак кышам ӱштын.

Ах, молан гын, молан гын шым акле

"Тулвуят шкет ок йӱлӧ" шомакым? 

Вет ты мутым йӱдвошт пургыжталше

Мардежат чылт марла пелешталын…

Шорыкъйол 1998

 

Серыш-влак

 

Серышет ден серлагалтын,

Мурыш кумылем велем.

Шÿм-чонем ден сескемалтын,

Шкетын суртыштем илем. 

Шонымем возеш у семыш,

Йöраташ гына сайлалт.

Серыш-влак сергайык семын

Когыньнан чоннам саклат.

4 пургыж 1998

 

* * * 

Мый палем: ме пырля кодына гын,

Лиеш шыгыр эн йоҥгыдо сурт.

Тый ик тат йöратен модынат да,

Ынде орлык мылам — илыш кут. 

Шыже велышке илыш тайналтын,

Ӱмыр емыж саскам погыман.

Шӱлыкан пӱрымаш ден таҥлалтын,

Кочо вӱдым ракат подылам. 

Утыжден йöратен сылнымутым,

Ямле мур ден сургалт сагынем.

Кычалам, кычалам куан лукым

Да ом му — тыйым вел саклынем. 

Мый палем: ме посна каенна да,

Мыланем кодын шыгыр тӱня…

7 сорла  1998


Волгалтам, йÿлем, йолгем…

 

Мыйын уло шÿшпыкем,

Шÿлыкем тудден пайлем.

Шÿшкалтем гын, чон йÿштем

Йол йымак возеш шулен. 

Пеленем шиялтышем –

Азапем шиялтара.

Пуалтем – чон йÿлымем

Шÿдырла каваш шарла. 

Воктенем ший гармонем,

Шем зияным шияҥда.

Чон ойгем вигак мондем.

Да лиям шергаш таҥда. 

Волгалтам…

                Йÿлем…

                                Йолгем…

Кö манеш: илем удан?

Но молан, шкетак кодмек,

Адакат ойган улам?

Ага 1998

 

* * *

Адак мый ужым омыштем,

Чонем ден шижым оҥыштем,

Кузе вуем ден пий модеш…

Пелен пелаш, воктенак еш,

Йырваш эр шошо пеледеш,

А пий модеш, модеш, модеш…

Кидемымат поген опта,

Йолемымат шуялтара,

А шер теммек, урлен опта,

Ир пий опта, опта, опта,

Мылам гын чон шортмем шокта… 

Мо тиде мыйым пытара?

Ынде колемак мо вара?..

24 теле 1998


Ит коляне…

 

Ит коляне ораде оемлан:

Ковыж кылла шÿмем огеш шорт.

Келшымашна аш лийын – илашлан,

Нелеш налме шарнаш огеш код.

Ит коляне, нигöм ом титакле,

Лийынна нарашта – мом ойлаш.

Данле шижмым шомак ден от акле,

Йöраташ – чоным ок кÿл аклаш. 

Ит коляне олян илымемлан,

Мыланем вет вашкаш йылт нигуш.

Куанем – чоныштем йÿлыметлан,

Йöраташ мылам ыш кÿл савуш. 

Ит коляне, таҥетым шыматыл,

Шем шинчашкыже келгын ончал:

Пеленет атылатым шалатыл

Ок когарге дыр шÿмын оржаш? 

Ит коляне, чыла сай лиеш дыр,

Тыланем шÿдö тыным тылат.

Тек чыла ÿшанем-влак кокла гыч

Шÿдö икымше тые лият…

Ага 1998


«Ош лумын ошыжо…»

              Ала мый тиде йöршын мый омыл?

                                    В.Абукаев-Эмгак

Ош лумын ошыжым ом кел гын, 

Кеҥеж ужаргыжым ок пу.

Ом жапле гын вÿдшорын келгым,

Шем шыжын шöртньыжым ом му. 

Пычкемыш рÿпыштö – чон сото,

Йÿд вудакаште – ош яндар.

А мÿндырнö марий кÿсото

Волгалт шога – йылт Пиямбар.

Кузе мылам саклаш чон сотым,

Кузе шÿмем кодаш яндар? –

Кунам шуркалыше –

                              йыр отыл…-

Аланыш корно пеш агар. 

Алан…Кÿсото… Тиде омо…

Мый илышыште илынем…

Ала мый – йöршынат мый омыл,

Таҥемын кÿдынь иланен?

Ӱярня 1998

 

Возымем шуэш

Возымем шуэш тылат

Йоҥгалтше сем гай мутым.

Кодымем шуэш тылат

Волгалтше шер гай мурым. 

Каемат, кодеш тылат

Мутем – йоҥгалтше сем гай.

Йомамат, лиеш тылат

Мурем – волгалтше шер гай…

1998


Вӱдӱдыр

 

Лиймем шуэш вӱдӱдыр –

Волгалтше ерын шӱдыр.

Палем: ты шоныш мӱндыр,

Садак лийнем вӱдӱдыр. 

Волгалтше ерын шӱдыр.

Уке гын тиде ӱмыр

Чонлан ок келше тӱвыт:

Эре пычкемыш, ӱмыл…

Вӱдпорсын тувыр дене

Куандар(ы)нем уремым.

Шокталын ковыжемым,

Йоҥгалтар(ы)нем муремым. 

Да лийже Юмын кумыл

Кугече кече семын:

Чонем гыч чоныш кусныл,

Ушна тек шӱшпык семыш… 

Лиймем шуэш вӱдӱдыр:

Чодырасе кайык – кӱдыр –

Ончен мыйым – куаныже,

Да кеч изиш – чаманыже.

Лиймем шуэш вӱдӱдыр…

25 теле 1998

 

Пеледыш

Мый пеледышым кандым, йошкаргым

Сад-пакчаште ÿдем да куштем.

Утларак йöратем мый ошалгым,

Арала тудо илыш-туштем. 

Оҥгырвуй да вис-вис да мÿйшудо –

Тошкемем сылнештат куанен.

Легылдем – муралта капка шÿдыш,

Пöртылам саска ден, шаулен. 

А эше пагалем кандывуйым –

Йÿр деч шылын, шинчажым кума.

Мардеж деч арала уржавуйым…

Тудымат кондем öлтыш нумал… 

Кандывуй, ош вис-вис, сандалвож,

Кÿдыроҥгыр, йÿрмöр… Мый öрам:

Йöратем, йöратем илыш вошт!

Йöратем да молан дыр кÿрам?

1999

 

Чонем йÿла 

Таҥем, воктек толметым шижын,

Кагаз ÿмбач вуемым нöлталам.

Шонет, мутем лектеш лач шыжын,

Садлан ласкан мый тыйым öндалам?

 

Уке, шомак куршем ок почылт,

Ок вел тушечын мурыла йомак.

Йÿла чонем… Мый илыш кочым

Тыге нумалын ошкылам умбак.

Теле 1999

 

* * *

Уремыште мардеж кӱреш лышташым,

Да иктын-иктын мландышке кышка.

Йомдарышым мыят тыгак йолташым,

Шӱмна иксемынак – посна коршта. 

Уремыште поран покта лум пырчым,

Да иктын-иктын пургыжыш пышта.

Лум пырчыла шулем мый тыйын верчын,

Таҥем, от шиж мо шӱм йӱкем пырчат? 

Уремышке пытартыш шошо толын,

Да иктын-иктын ош каваш ӱжеш.

Айда, таҥем, чоҥештена ме коктын,

Туштат пырля вет каньылрак лиеш.

Шыжа 1999


Тӱрлӧ улына ме… 

Тӱрлӧ улына ме…

Ковыра чонет

Весым умыла ман,

Так арам шонет. 

Тӱрлӧ улына да,

Лош пайлаш ок лий.

Ойгыда, пиалда

Мый дечем йок лий.

 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1