Пиалан лийза, Васильевмыт тукым!..

Еш идалык - 2008

Еш идалык Советский районысо Роҥго селаште илыше Альберт Васильевын кугу ешыжланат шуко сайым кондыш. Ятыр ий дене шонен, тургыжланен коштмо азап кунар-гынат шке йогынжо дене тӧрлалте да илышыш шыҥдаралте. Тыге Маргарита Фёдоровна ден Альберт Александровичын чоныштым ласкалык авалтыш.

Ты ласкалык дене волгалт йӱла оза-влакын тачысе У ий суртыштат. У куан дене пӧртыл толыныт мӧҥгышкышт пайремлан  ӱдыр-веҥышт, уныкашт. У ӱшан дене тӱням шымлен ончалыт, ашнаш налме, школыш куржталше эрге-ӱдырыштат.

Таня, Альбина, Надя, Наташа

Маргарита ден Альберт Александрович 1979 ийыште ушненыт. Тунам Альберт Совет Армий радам гыч пӧртылшӧ коло кок ияш каче Морко район «Дружба» колхозышто ферме вуйлатышылан пашам ыштен. А латшым ияш пошкудо Ӱшӱтӱр ялысе Рита лӱман ӱдыр ял озанлык сатум  вискалышылан куржталын. Вешурга кундемысе колхоз чыла шотыштат тӱзланыше озанлык лийын. Самырык-влак кугу ӱшан дене ешым чумыреныт. Ты ӱшан шулаш тӱҥалме годым, у куат ден шӱлалташ кӱлын. Тыге Альберт самырык пелашыжлан Советский район «Вперед» колхозыш куснаш темла. Но пӱрымаш ты вер гычат ончыко да ончыко вӱден. Тыге  нуно Россий Федерацийысе ял озанлыкын сулло пашаеҥже  Л.В.Полушинын темлымыж дене ты районыштак «За мир» колхозыш вераҥыт. Тидлан ынде 26 ият эртен. Коло куд ий Альберт Александрович тӱҥ зоотехникын сомылжым шуктен.  

Ты жапыште ешыште ныл ӱдыр шочын, йол ӱмбак шогал, ныл могырыш чоҥештен каеныт. Маргарита Федоровна ятыр жап вольык ончымаште тыршен, тазалык лушкыдеммылан  кӧра ял озанлык пашам кодаш логалын. Таче тудо Роҥго культура пӧртышто арулыкым эскера. Тыгодым мӧҥгысӧ озанлыкыште чыла сомылым шке ӱмбакыже налын.

- Альбертлан колхоз пашаште куштылго лийын огыл. Телыже-кеҥежше вольык верч азапланен. Садлан пӧртылмыжлан чыла сомылым ӱдырем-влак дене шкеак тӧрлаш тыршенна. Икте-весым, шочшына-влакым умылаш тыршен иленна.

Кугуракше ӱдырышт, Татьяна Альбертовна, Роҥго селасе кевытыште ужалкалышылан тырша. Пелашыж дене пырля Соня ӱдырым ончен-кушта. Альбертина ӱдырышт Брянскыште шке пиалжым муын. Тудат ача-аважлан Лиза лӱман ӱдыр унакам пӧлеклен. Надя ачаж семынак марий сылнымутышто самырык автор семын чапланен. Марий кугыжаныш университетым тунем пытарыме деч вара ты тунемме верыштак лаборанткылан пашаш кодыш. Изирак ӱдырышт, Наташа, Оршанкысе педколледжын кокымшо курсыштыжо тунемеш, кочкыш-сийым ямдылыше-влак коклаште мастер семын тыршаш куатым пога.  

Шушаш ийын тиде ешын шочмыжлан кумло ий темеш. Поро ача тидын вашеш иктешлымашымат ыштылеш:

– Шочшем-влакым ончен куанем. Шке илышыштым шке вораҥдарат. Нуно чыланат весела, илышлан куаныше улыт. Надян чолгалыкше мыйымат тыршаш кумылаҥда. Изинекак ойыртемалтеш ыле тудо. Куд ияш улмыж годым мӱшкыржӧ корштенат, Советский поселыш каен, – воштылеш Альберт Александрович. – Кас велеш эмлымвер гыч йыҥгыртат: ӱдыретлан операцийым ыштенна. Тыгай лӱддымӧ улеш. Университетыш тунемашат шке семынжак кайыш, ача-аван вӱден коштмым ыш вучо. Ынде шке ешымат чумырен. Мый шонем, кажне ача тыгай ӱдыр дене кугешнен кертеш.

Чынак, сылнымутлан кумылан Надя лудшо-влакым «Ида шылтале мыйым» икымше почеламут книга денат куандарен шуктен. Шке таҥашыж-влак коклаште возымыжо кумдалык да келгылык дене ойыртемалтеш.

Саша ден Надя…

Изи Саша ден Надян Васильевмыт ешыш логалмышт – тиде илышын пӧлекше. Индешлуымшо ийла мучаште пошкудо ӱдыр пырля тунемме йолташ ӱдыржым унала конден улмаш. Но пошкудын шкенжынат куд икшыве ава деч посна илаш толашеныт. Садлан уто айдеме уто шомакым луктын. Тыге тулык ӱдыр Галя Дмитриева Васильевмыт суртыш тӱкалташ тоштын, кок арнялан пуртыза» манын йодын. Но ала-мо гутлаште уна ӱдыр шонымашыжым вашталтен да тышан илаш кодын.

– Галя – тулык ӱдыр. Ешыже Сызраньыште илен. Ача-аваже Морко районысо Ерсола-Волаксола кундем гыч лийыныт. Меат Морко гыч улына. Ӱдырын ик ияш улмыж годым аваже поезд йымак логалын. Чаманенна, – ойла Маргарита Федоровна.

Тулык ӱдыр авалийше-влак пелен корно воктен шынден кодымо пушеҥгыла кушкын. Варажым ачажат уке лийын. Аван ласкалыкшым, ачан ушан ойжым палыдыме, эре еҥ шинчаш ончен тунемше ӱдыръеҥ ончыч ялысе эмлымверыште санитаркылан пашаш пурен. Илышын радамжым шот ден умылен шуктыде, самырык еҥ пӱрымашын эн кочо сийжымат шере семынак тамлен.

– Ты Ӱдырым йоҥылыш илымыжлан таче нигӧм титаклыман огыл. Ешым поген, пашам ыштен илаш тулык икшывым нигӧат туныктен огыл. Тудо тугакат пеш ойган айдеме, – ойла Альберт Александрович. 

– Кертмем семын Галялан полшем, илышлан йӧршӧ лийже манын тыршем. Пелена илымыж годым икшывым ончашат, киндым пышташат туныктышым, – ешара озавате.  

Тыге ӱдыр кӱчык жапыште авашке савырнен да 1998 ийыште эрге икшывым ыштен. А кок ий гыч Надя шочын. Кок икшывымат Васильевмыт еш эмлымвер гыч шке икшывышт семынак вашлийыныт, ончен куштымо пашам пӱтынек шке ӱмбакышт налыныт.

– Шкенан эрге икшыве лийын огылат, Сашам пеш йӧратен онченна. Ӱдырна-влакат шке шольышт семынак модын юарленыт, – ойла Маргарита Фёдоровна. – Ты шотышто Надялан шӱм шокшына шагалрак логалын, очыни. Тудын дене кызыт утларак тӱткӧ лийман, тунемашыже полшыман. 

Таче Саша Роҥго кыдалаш школын кумшо классыштыже тунемеш. Арава шӱрган весела ончалтышан эргын вуйышкыжо школысо шинчымаш куштылгынак ок шыҥдаралт. Но рвезын тыршыме кумылжо нелым сеҥен илаш полшышаш. Надя шкенжым палыдыме еҥ ончылно вожылынрак куча. Йодмылан, вуйым кумык чыкен, саҥга йымач ончал шыргыжалеш. Альберт ден Маргаритам нуно «кочай, ковай» маныт. Авашт тиде ялыштак пӧрт гоч гына ила. Шке пиалжым чоҥаш тӧчышӧ ойган ӱдырымашын чыла шонымыжо, тыршымыже ала-молан нигузе ик корныш возын огеш керт. 

Пытартыш ийлаште, Российыште тулык икшыве нерген закон лекмеке, ятыр йоча у ача-ава дене чон шокшым муын. Тыгай икышыве-влакым Васильевмыт еш лу ий утла ончен куштеныт. Нимогай документ, нимогай окса полыш деч посна. Идалык тӱҥалтышыште у закон почеш Маргарита ден Альбертлан  нине икшыве-влакым интернатыш пуаш темленыт. Тидын нерген писын гына газетлаштат серкалышт. Журналист ешна дене ты йодышын кузе тӧрланымыжым меат тӱткын эскерышна. Ынде куанен увертарен кертына: Саша ден Надя Васильевмыт ешыште кодыныт! Тидын нерген коча-кова кагаз-влакеш кидпалымат пыштеныт. Тыге икшывын праважым аралаш чыла йӧн ышталтын. Альберт ял озанлык пашаж деч ойырлен, йоча-влакын куштен илаш шонен пыштен. Тыгодым кугыжанышын полышыжо ох, кузе лач лийын.

– Ончыч Саша ден Надям мо уло, мо кертме дене амалкален куштенна. Тений кугыжаныш полышлан кӧра Саша ден Надялан школыш каяшышт чыла-чыла кевытыште налынна. Тошто вургем, тошто школ арвер деч утленна, – куана Маргарита Федоровна.  

Поэзий сӱан марте вел ситыш?..

Тачысе марий сылнымутышто Альберт Васильев руш поэт-влак И.Клюев, С.Есенин, Н.Рубцов семын ял калыкын кумылжым, пашажым, чон ойгыж ден куанжым моктен мурышо автор. Мом ужеш, мо чонышкыжо логалеш, мо шӱмыштыжӧ нерешт шыта – чылажат кагаз лышташышке возеш.

– Икмыняр ий ончыч Альберт малыме вер воктенсе пырдыжыш пӱтынек   почеламутым возкален  пытарен ыле. Йӱдым помыжалтешат, кагазым кычал ок курж, пырдыжешак возас. Шукерте огыл ремонтым ыштенна, ынде обоеш ок возо, – ару пырдыжым ончыкта Маргарита Федоровна.

Когыньыштын йыгыре шинчымышт дене пайдаланен, мыят шукертсек шонен коштмо йодышем тушкалтышым.

– Альберт Васильев тачысе сылнымутшо моткочак ӧпке мурылан поян? Кушеч тыгай шӱлыкан шижмаш?

Альберт шыргыжал шып лие гын, пелашыже нугунар шылтыде вашештыш:

– Альберт акамым йӧратен. Армийыш кайымекыже, акам марлан лектын. Илыш вучыдымо пӧлекше дене сылне. Альбертын чон ойгыжо поро ешым чоҥаш, ваш шотлен, пагален илаш мешаен огыл. Ме икте-весынам арален шӱленна.  

Таче Альберт Александрович Марий Эл Писатель ушемын правленийыштыже самырык-влак дене пашам ыштыме йодышлан вуйын шога. Сылнымут паша дене чӱчкыдынак Йошкар-Олашке лектын коштеш, студент ден тунемше-влак дене вашлиеш, усталыкым погымо йӧн дене палдара.  

– Мый чонем дене эрелан коммунист кодынам. Кызыт иктаж лудшо ты ойым колын воштыл колта гынат, нелеш ом нал. Коммунист-влакын региональный пӧлкаштышт шогем. Чыным йӧратыме чонем эре тыглай калык пелен илаш йодеш. Мер паша деч нигунамат ӧрдыжкӧ кораҥын омыл. Тачат Советский районысо погынын депутатше улам, ял калыкын кумылжым илышыш шыҥдараш полшем.

Тыгай марий еш дене кузе от куане?! Пиалан лийза Васильевмыт тукым! У Ий дене!

«Марий Эл», 16 декабрь 2008

 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1