Янош Пустаи:

 Эртышаш корно деч лӱдшаш уке

Янош Пустаи 1948 ийыште шочын. Будапешт университет деч вара, 1972 ийыште, финн-угор кафедрыште йылмызе семын пашам ышташ тӱҥалын. 1991-1996 ийлаште Сомбатхейысе пединститутын ректоржо лийын, урал йылме-влак кафедрым почын. Венгр йылмызе-влакын, Э.Бекен погымо материалже  негызеш, «Марий йылмын диалектологий мутержым» индеш том дене савыктен.  Философий доктор (1986), Марий кугыжаныш университетын почётный профессоржо (2002), Марий Эл кугыжаныш премийын лауреатше (2003).

- Пагалыме Янош, Финн-угор писатель-влакын лӱмгечан вашлиймашышт нерген «Марий Эл» газетын лудшыжо-влаклан мом каласеда?

- Мый писатель омыл, туге гынат кокымшо гана ты конгрессыш толынам. Венгрийыште финн-угор автор-влакын серымыштым кусарен савыктем. Ты гана икте куандарыш: шуко еҥже изи чотан калыкым арален кодымаште сылнымутын кугу вержым умылен налын. Вет сылнымут йылмылан шулен йомаш огеш пу, ятыр шотышто вияҥдаш полша. Секцийлаште ончышаш йодыш-влакат жаплан келшыше ыльыч. Поснак йоча сылнымут нерген мутланымаш шергакан. Вет лудшым куштымо йодыш йоча литератур гыч тӱҥалеш. Самырык еҥ шочмо йылмым пагален кушкеш гын, ме куатле серызын шочмыжланат ӱшанен кертына.

Туге гынат родо-тукым сылнымут ик могыр гыч гына вияҥеш. Амалже: ме родо-тукым калык-влакын йылмыштым огына пале, руш йылме гоч гына кусарен толашена. Тӱнямбал классиклан шотлалтше автор-влакын возымышт финн-угор йылмышке шагал кусаралтыт. Садлан мыланна лишыл жапыште йылмым палыше, у тукым кусарыше-влакым куштыман. Нунын полшымышт дене ме ваш-ваш утыр пойдаралт кертына.

Мыйым конгрессын культур программыже куандарыш. Тӱҥалтышыште йоҥгалтше Сергей Маковын кантатыже – мыланна кугу пӧлек. Кӱкшӧ семан произведений-влак куатле мут негызеш шочыт. Пытартыш жапыште тыгайже шагал йоҥга. Калыкын колышт моштымыжат иземмыла чучеш. А Зоя Дудинан мутшылан серыме, калык йӱлам почын ончыктышо кантатын семже чынже денак чоным сымыстарыше. Тыгаяк ӧрыктарыше ыле Элина Архипован оперыже. Шке куатше дене виян произведений пеш сайын йоҥгыш. Москваште итальян оперым кусарыде колыштыт, тыгак «Алдиарымат» тушто ончыкташ лиеш.

Конгрессын ончыкылыклан палемдыме корныж дене умбакыжат эрташ гын, ончыкшым нимо деч лӱдшаш уке. Негызлан йылме налалтын. Тыгодым кучемым да калыкым ӱшандарен кертман: йылмым кучылтмо политика кышкарым кумдаҥдыман. Школлаште шинчымашым шочмо йылме дене пуыман. Тидланат негызым ыштыме: терминологий мутер-влак савыкталтыт. Мый тений Балатон ер воктене у институтым почынам. Кызыт школысо терминологий мутерым ямдылаш пижынна. Тунам школ учебник-влакланат пижаш лиеш. Тидын нергенат Конгрессыште мутланымаш лийын, делегат ден уна-влак ты йодыш-влакын кӱлешлыкыштым умыленыт.

Сай вашталтыш-влакат шинчалан пернышт: марий книга савыкталташ тӱҥалын. Но тыгодым весым палыме шуэш: кузе книга лудшо деке миен шуеш? Садлан школлаште серызе-влак дене вашлиймаш, книга-пайрем, произведений нерген мутланымаш калыкыште эре лийшаш. Книгам лудшо деке шуктымаш -  политик-влакын порысышт. Тыште бизнес лийшаш огыл. Сылнымут шке лудшыжым йомдарыме дене, шкенжымат йомдара. Тунам сурт кӧргыштӧ (кочмо верыште) ойлыштмо йылме гына кодеш. Мый иктым шарнаш йодам: йылмым таче сайын палыше тукым илыш гыч кая гын, ты поянлыкым у тукымын чонышкыжо шыҥдарен огеш керт гын, пеленже шочмо йылмымат наҥгая.





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1