Валентина Изилянова:

Йӱк ото – тиде мыйын чон йӱкем

2006–2007 ийлан Марий Эл Республикын кугыжаныш премийжым пуаш темлыме нерген мутланымаш утыр вияҥеш. Сылнымут шотышто С.Г.Чавайн лӱмеш премийлан кок авторын пашаштым темлыме: А.А.Сагирован «В золотой скорлупке дня» поэзий сборникшылан (2006) да В.Изилянован «Йӱк ото» почеламут аршашыжлан (2005). Нине лӱм-влакым «Марий Эл Республикын Писатель ушемже» ОО-н правленийже темлен.

Кок авторжат шке тӱняумылымашышт, чон шижмышт дене куатле улыт.  Кок авторжымат республикысе лудшына-влак сайын палат да йӧратат. Алевтина рушла воза, Валентина – шочмо марий йылме дене.

Олык Ипай лӱмеш премийын лауреатше Валентина Изилянован лӱмжӧ марий сылнымутышто поснак ойыртемалтын йоҥгалтеш. Калык ойпого гыч нерешталтын, таче тудо шке произведенийлаштыже кумда да келге тӱняумылымашым, кугезына-влакын мунло шинчымашыштым арален ила. «Йӱк ото» книгаштыже автор у куат дене шочмо мланде, илышын тӱрлӧ койышыжо, йӧратымаш нерген ойла. Авторын ты пашаж нерген мутым вашталтышна.

«Йӱк ото» сылнымут пашаштыда визымше книга. Тылеч ончыч лийыныт «Полан пеледме пагытем»(1983), «Турий, ит кодо пасуэм»(1987), «Песнецвет»(1995), «Ныл йӱкан кумылсем» (1998). «Йӱкото» ончычсо книга-влак деч мо дене ойыртемалтеш?

– Ончычсо книгалаштем, очыни, илышым сӱретлымаш утларак лийын, а «Йӱк отышто» илыш уло, шонем. У пашамым кидыш налын, илымемла чучеш. Ты книга ондакак ямдылалтын: тудым лукташ лиеш ыле 1997 ийыште. Но издательстве планышке логалаш тунам йӧсӧ ыле. А моло йӧным кычалын, спонсорым йодын савыкташ – тиде утларак неле паша. Да мый тыге ышташ лиеш манын пешыже ӱшаненат омыл да кычалынат омыл.  

«Йӱк отым» шканем келшышым, чонемым ырыктышым ышташ тыршенам. Шканемат ок келше гын, кузе лудшылан йӧрен кертеш? Садлан таче Марий книга издательствын вуйлатышыштлан, пашаеҥыштлан кугу таум ойлымо шуэш. Сӧрастарыме пашам М.Клюкина шуктен. Тудат мыйын шонымашемым, мыйын кумылемым шижын, умылен, ты книгам келыштарен. Тудланат кугу тау.

Тугеже, книгатын пӱрымашыже куштылго манаш ок лий. Ятыр ий дене яра кийыше рукописьым ончен, возымо жапет арам ыш йом?..

– Арам эртен манын ом керт. Ты жапыште рукопись дене паша ышталтын, уэш-пачаш шергалтын, ала-мом ешаренам, ала-можым кораҥденам. Но почеламут-влакым кугун тӧрленам манын ом каласе. Чылаже 5-6 лышташ нар темленам ыле гын, лектын нылыт веле. Эн шергыже, эн серыплыже аралалт кодын.

Мыланем книгамын лӱмжӧ келша. «Йӱк ото» – тиде мыйын поэзий чодыраште улшо чон йӱкем. Тысе пушеҥге, вондо, шудо, пеледыш – чылажат мыйын йӱкем гыч ышталтын.

«Йӱк ото» мутым марий тӱняумылымаш дене кузерак кылден вияҥдет?

– Тыште мый ото нерген шнуй умылымашым шыҥдараш тыршен омыл. Шочмо Пошкырт кундемыштем чыла изи чодырам ото маныт. Садлан, очыни, отым утларак кумдан да келгын ончалаш тыршенам. Кажне книган шке пӱрымашыже уло, маныт. «Йӱк отем» марий сылнымутлан 100 ий темме ийын савыкталтын. Икымше «Ото» марий почеламут  дене ик семын йоҥга. Тыге шонем, шӱдӧ ий гыч мыйын книгам дене йӱксавыш семын шӱдӧ ияш сылнымут пашана иктешлалтын.  

Кугу таум каласыме шуэш Марий Эл Республикысе тӱвыра, печать да национальность паша шотышто министерствын печать управленийжылан.

Ончыкылык у книга нергенат ойлаш лиеш дыр?

– У пашамым лӱмгечем вашеш ямдыленам. Йӧн лиеш гын, ала савыкталтеш. Тудо «Кавашке серыш» маналтеш. Тышке ончычсо возымемымат пуртенам. Кугурак ужашыже у почеламут-влак лийыт, но тидым эше ямдылен шукташ кӱлеш.

Марий книга издательствыште тӱҥ редакторлан пашам ыштыметат, очыни, у книгам ямдылаш кӱшта?

– Издательствыште пашам ыштымем утларак шуко жапем налеш. Паша куштылго огыл. Туге гынат почеламутлан жапым муам. Тыште моло автор-влакын возымыштым ятыр лудаш перна, тидыжат мыйым поэзий деч тораш ок колто. Йӧн лийме семын возенак шогем.

Таче Марий книга савыктыш ныл программе почеш пашам ышта: тиде Марий Эл Республикысе тӱвыра, печать да национальность паша шотышто министерствын темлыме планже, Марий Элысе образований министерствылан учебник-влакым луктына, Кастрен ушемын, Россий Федерацийысе «Культура России» программе-влакат мыланна пайдале эҥертыш улыт. Социально-значимый книгалан оксам ойырымаш марий сылнымутлан вияҥашыже кугу полышым ышта. Кажне ийын коло утла книга лекме – тиде шагал огыл. Пашаеҥна шагалрак. Садлан кажныланна чот тыршаш логалеш.

Кугыжаныш премий – куштылго нумалтыш?..

– Мый ты премий нерген чон йӱлен шонымаш уке. Конешне, пӧлекым ыштат гын, кажне еҥат куана. Ойлат вет: поэтлан юж гына кӱлеш, огыт коч гынат, лиеш. Премий мыланем – тиде мыйын пашамлан мокталтыме мут. Тыгайжым шагалже годым колалтеш. Мый возышын нумалтышыже премий деч кугурак, шонем. У ий кож гай сӧрастаралтын, возымем сайрак але ударак огеш лий. Тений илыш тыгай: калыкым эре таҥасымашке шупшыт, эре вийым тергыктат. Ынде ты корныш лекмеке, мучаш марте эртыде огеш лий.  

- Те шкежат ятыр ий Олык Ипай лӱмеш премийым пуышо каҥаш комиссийыште пашам ыштеда. Кузерак еҥ-влак тыгай премийым сулат?

– Мый Марий Эл писатель ушем деч тыште пашам ыштем. Писатель ушем правленийын еҥже-влак кӧн лӱмжым темлат, тудын пашажым аралем. Комиссий ончылно авторын пашаж нерген тичмашын, сайын каласышаш улам. Профессиональный организаций профессиональный огыл писательым премийлан ок темле. Тӱрлыжат лиеш, конешне.

Но пытартыш жапыште чаманен ончем: премийым пуымо кӱкшыт изишак волен каен. Ойырен налаш йӧсӧ. Ик кандидатым муашат куштылго огыл. Ожныракше вет тӱшкан премийлан шке пашаштым темленыт, ваш-ваш каҥашен мутланеныт. Чапланыше писатель-влак кок-кум гана шке пашаштым темлен кертыныт. Таче тыгай уке.  

– Туге гынат Марий Элысе кучем еҥ-влак сылнымутым возышо айдемым огыт мондо: чапле пашадам кугу премий дене палемдынешт. «Марий Эл» газетна, тудын лудшыжо-влак ончыкылык илышыштыда тылечат кугу сеҥымашым сугыньла.

 «Марий Эл», 15 октябрь 2007

 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1