Сергей Маков

Сергей Маков:

Скрипкажак омыл дыр, кӱслежат… а можыч шӱвыр?...    

 

Шорыкйол тылзын кандашымше кечынже Марий Элын Олык Ипай  да И.С.Палантай лӱмеш кугыжаныш премий-влакын лауреатше, Республикысе сымыктышын сулло деятельже Сергей Николаевич Маков 55 ияш лӱмгечыжым пайремлен. Тидын вашеш Зоя Глушкова сем мастар дене мутым вашталтен.

Тендан лӱмгечыда шуко ий дене кыртмен пашам ыштымыланда кок визытан отметке гае…

– Шкалан отметкым шындаш але жап толын шуын огыл, шонем.    Шеҥгак ончалмаш таче ончыко ошкылмо корно гыч шӱкалтыш гына лийын кертеш. А вес могырым творчествылан акым шукыж годым илыш, эртыше жап пуа…

Те икымше эше самырыкак марий ораторийым возенда, скрипка ден оркестрлан концерт, театрысе спектакль-влаклан сем аршаш искуссвын шӧртньӧ ярымже семын шочыныт. Школышто музыка урок программе почешат шуко тыршенда. Ӱмаште сем поянлыкнам йылт у тема дене пойдарышда: калыкланна «Кӱсото» кантатым пӧлеклышда. Умбакыже мом возаш кумыл йодеш?

– Вуйышто шуко тӱрлӧ творческий проект-влак илат: марий кумалтыш дене кылдалтше сем пашам умбакыже шуяш, сценылан балетым, рок-оперым пӧлеклаш кумыл йодеш. Икмыняр камерно-вокальный произведений мучашлымым вучат, марий театр-влакат у спектакль-влаклан семым возаш йодыт. А мыняр муро илышым ужаш манын вучен кият?... Икманаш, йӧн гына лийже ыле, да эше тазалык.

- Российысе сем искусствышто Те йоча пагыт гычак шолын иледа. Кажне ошкылда, кажне нерв ярымда, вӱршер пырчыда сем дене ила. Тыште тыланда южгунам шыгырын ок чуч?

- Уке, шыгырын огеш чуч. Шке жапыштыже, Озаҥ консерваторийыште тунемме годым, симфонический оркестровка предметым ме профессор, СССР-ын калык артистше Назиб Жиганов дене тунемынна. Икана, черетан занятийыште мут лекмеке, тудо тыге ойлыш: «Паледа, мый ынде пеш шуко ийым иленам, вуемат чал лийын, но вот нигузеат  ӱдырамашым мучаш марте пален налын ом керт. Кӧ тудо тыгай, мо дене тудым «кочман»?» Сем искусствышто тыгакак, шонем. Тудын кумдыкшо мучашдыме, келгытшат пундашдыме. Мыняр келгышкырак пурет, тунар оҥай, тунар угыч да угыч тушко ийын пурымо шуэш… Вес могырым, кажне у творческий паша – тиде кажне гана яндар лаштык. Мо тыйым мучаште вуча, могай могырыш тыйым лупшалеш тиде гана – нигунам ончылгоч раш от пале.   Тидыжак, очыни, творчествылан адак у шӱлышым пуа. 

Те марий тӱням сем поянлык ден улаҥдыше айдеме улыда. Тиде тыланда мо тыгай?

– Тиде – мыйын профессий эн ондак. А вара гына неле нумалтыш, ойго, куан – чыла иктыште…

Таче сем тӱняштат шуко ситыдымаш шижалтеш. Тыглай айдеме тидым чонжо дене шижеш: ала-можо ок келше. Ала Те ты сӱретым профессионал семын умылтареда ыле?

– Тиде йодышлан тичмаш вашмутым пуаш гын, «Ончыко» журналын ик номержым тӱрыснек тудлан пӧлеклаш логалеш ыле дыр. Кӱчыкракын ойлаш гын, мый вот мом каласынем. Мыйын шонымаште, Марий Эл Республикысе тӱвыра, печать да калык кокласе кыл шотышто министерствын вуйлатышышт марий музыкым вияҥдыме пашалан шагалрак верым, тӱткылыкым ойырат. Ончалза, мутлан, кузе таче театр  деке мелын савырненыт. Тиде – сай, но мондыман огыл: культур театр дене гына огеш иле. Марий искусствын чыла йыжыҥжымат иктӧр вияҥдыман. Можыч, тыгай сӱрет министерствыштына профессионал музыкант уке дене кылдалтын?  Уке гын кузе умылтарыман тыгай ик гына фактым – кызыт мартеат Эрик Сапаевын икымше марий оперыже «Акпатыр» печатлалтын огыл? Тудым тачат библиотекыште налын шымлен огына керт, а мурымо  нерген шоныманат огыл. Оперым аудио але видео форматышкат возымо огыл. Тиде кумылым волта…

Ончыкылык нергенат йодде ом керт: таче марий тӱняште тендам алмашташ ямдылалтше тунемшыда-влак улыт мо?

– Ончыкылык композитор икмыняр тошкалтышым эртышаш: музыка школ – музыка училище – консерваторий. Кум туныктышо заведений гыч кокытшым республикыштына эртыман, да тидлан чыла йӧн уло. Но ушештарынем, нуно композитор ушемын огыл, а тӱвыра министерствын подразделенийже улыт. Садланак йодышым ты шотышто тушкак пуаш кӱлеш. Тачысе кечым ончалын, мый чаманен каласем – композитор профессий республикыштына кӱлешанлан огеш шотлалт. Вара молан ончыкылык композиторжо?..

Сымыктышын айдемыжлан ӱшанле эҥертыш кӱлеш маныт. Поро еш, икшыве, ташлама тич пиал… Тендан ты шотышто кузерак?

– Тиде йодыш дене мучаш марте ом келше докан. Тӱрлӧ еҥын пӱрымашыже тӱрлын чоҥалтеш. Кӧлан еш илыш полша, куатым пуа, а  кӧлан гын мешая веле. Илыш тидым шкеак пеҥгыдемда. Мыйын гын тиде шотышто чыла сай. Пелашем, Галина – музыкант, мыйым сайын умыла. Кок ӱдырем-влак: Наташа ден Катю – музыкальный школышто тунемыныт, музыкым йӧратат. Шонем, музыка нунылан илышыштышт полша да умбакыжат полшаш, йӧным ышташ гына тӱҥалеш.

Те, Веня Захаров дене пырля, ынде шуко жап искусствоведений доктор Олег Герасимов дене чак келшен иледа, ӧрдыж гыч куанлын ончалтыда. Ты кылын секретшым палыме шуэш. 

– Вениамин Захаров – мыйын тунемме йолташем. Моло кокла гыч тудо эре шке поро чонжо дене, чыным сӧрастарыде ойлымыж дене, кӱлешан каҥашым пуэн моштымыж дене да кеч могай неле жапыште шке вачыжым шоныде эҥертен пуымыжо дене ойыртемалтын. Тыгай еҥ дене воктене лияш кугу пиал. А йолташ лияш – кок пачаш пиал.

Олег Михайлович Герасимов – мыйын икымше туныктышем манаш лиеш (интернат-школышто 1-ше классыште тунемме годым мемнан воспитательна лийын). Шуко жап пырля марий композитор ушемыште пашам ыштенна. Пытартыш жапыште шагал огыл сем сборникым пырля ямдылен луктынна («Олаэм», «Марий Элем». Эн кугу пашана ты шотышто – тиде Э.Сапаевын «Акпатыр» оперын клавирже. Тудым ме кок ий наре печатьлан ямдыленна. Кызыт тиде паша савыкташ оксам гына вучен кия). Семым, поснак марий семым умылымаште, тачысе саманын шындыме шуко йодышыжлан вашмутым пуымаште коклаштына шуко икгай чучалтеш. Садланак дыр илышыштына посна шокшо, йолташ вашкыл шижалтеш. Шуко жап пакчаште пошкудо семын тыршена, эсогыл чодырашкат памаш вӱдлан пырля коштына. Вот и чыла секрет…

-  Мурызо-влак нерген колнем: каныш годым Те могай мурызын йӱкшым колышташ йӧратеда?

- Эн ондак тидым каласем: каныш годым мый мурым шагал годым колыштам… А мурызо нерген ойлаш гын, мутлан марий-влак нерген, йӧратыме мурыземлан Иван Смирновым шотлем. Тиде чынжымак Мурызо! Тудын кажне мурыжо – шкешотан спектакль, а сценыште тудо – кугыжа! Мыланем мурызо – эн ондак тиде артист.

Тӱнямбал мурызо кокла гыч йӧратен колыштам Элвис Прэслин мурымыжым. Такшым гын ме тудын дене ик кечыште шочынна…

Но мый палем: тиде кечынак 100 ий ончыч руш поэт Александр Фет шочын…

– Да, руш поэт деч вара, ик курым эртымеке, шочынам. Садлан ик жапыште мый шке семынем шонкаленам: кузерак тудо илен, мом шонен, могай куат дене чонжо шӱлен? Тыге Тудын почеламутшылан семым келыштараш кумыл лекте. Рушла почеламутшым марлашке шкеак кусарышым. Ты мурым «Ончыко» журналын лудшыжо-влаклан пӧлеклыме шуэш.  

Айдеме – семӱзгар… Тыге таҥастарен ойлаш гын, Те чонда ден могай семӱзгар улмыдам шижыда?

   – Скрипкажак омыл дыр, кӱслежат, а можыч шӱвыр?...     

«Ончыко», 1 №, 2009

 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1