Петер Домокош:

Изин каласен, кугу пашам ыштыза.

Петер Домокош – венгр сылнымутчо, финноугровед. 1936 ийыште шочын. 1993 ийыште Йошкар-Олаште «Формирование  литератур малых уральских народов» книгам савыктен. Марий калык ойпогым, поэзийым венгр йылмыш кусарен. Марий Элыште, Пошкырт кундемысе марий-влак коклаште лияш йӧрата. 2006 ийыште Марий Эл Республикын грамотыж дене палемдалтын. Финн-угор писатель-влакын конгрессыште Петер Домокошын суапле пашаж нерген келгын шымлыме докладым Марий кугыжаныш университетын профессоржо К.Н.Сануков лудын.  

- Пагалыме Петер, могай шижмашым кодыш у вашлиймаш?

- Мый йӧратем тендан Йошкар-Оладам. Кажне гана куан кумыл дене тыш пӧртылам. Шымлыме пашаштем - поснак шарныктышан вер. Икымше гана тыште 1969 ийыште лийынам. Тунам тыглай провинцийысе ола гае чучын. 70-шо ийлаште вашлийме йолташ-влакем таче ятырынже уке улыт. Илыш ончыко чыма, кӧ-гынат эре шуҥгалт кодеш. Тыгай илыш. А тунам илыш вашталтме пеш раш шижалтын. У Россий изи чотан калык-влакын пӱрымашыжым сайынак вашталтен. Мый тылеч вара Коми, Удмурт, Мордва Республикылаште ятыр гана лийынам, но Марий Элыш кажне гана мӧҥгӧ пӧртылмӧ семын толам.

Тыште кок ий ончыч гына финноугровед-влакын конгрессышт пеш сайын эртыш.  Марий кугыжаныш университетын ректоржо Виталий Макаров дене йолташ улына. Тудат мыйым йӧратымыла чучеш, чыла шотыштат полшаш ямде. А кок ий ончыч, финноугровед-влакын пытартыш конгрессышт годым шуко неле йодыш, южгунамже пеш ойган йодыш-влак нӧлталалтыныт. Те, марий-влак, нуным шот дене виктарен кертында. Ты шотышто университетын надырже моткоч кугу.

Писатель-влакын вашлиймашыштат лӱмгечан ыле. Ты гана шагалрак йолташ-влак чумыргеныт. Икымше конгрессыште вашлийме таҥна-влакат шагалын кодыныт. Но калык, кугыжаныш кучем нуным шарна, тидыже шерге.

Мый шонем, Х конгресс сайын эртен, ситыдымашым палемден ом керт. Мыняр калык толын, могай доклад йоҥген – тиде организатор-влак деч ок шого. Секцийлаште йоча сылнымут нерген ойым лукмо пеш сай. Тыште школысо туныктышын пашажым утларак ончаш гын, эшеат сай лиеш ыле. Проза, поэзий секций-влак кажне конгрессыштак увертаралтыт. Вескана конгрессым вашлияш келшыше-влаклан ой семын палемдыме шуэш: нине секцийын пашажым у йӧным кычалын вӱдаш кӱлеш.

- Родо-тукым писатель-влакын кылыштым  те кузе акледа?

- Пеш кӱкшын аклем. Сар деч ончыч тыгай кыл йылт лийын огыл. Вара шкеннам ты кылын кӱлешлыкше шотышто лу ий наре ӱшандаренна. Тунам финноугровед-влак иктеш ушненыт. Тылеч вара чыла шотыштат кугу вашталтыш лийын. Ме шкежат вашталтынна, вияҥынна. Шуко шымлыме пашам шочыктенна. Ынде савыкталтше материал, событий коклаште южгунам йомашат лиеш. Чыла калык-влак дене пеҥгыде кылым ыштыме дене шижына: ме чынак у курымышто илена.

- «Марий Эл» газетнам лудшо-влаклан могай сугыньым пуэда?

- Ме, финн-угр-влак, мут дене веле огыл калыкнан патриотшо улына. Мемнан чоныштына, ушыштына шочмо калыкнан пӱрымашыже, культура поянлыкше нерген азапланымаш ила. Тыланда руш культура кышкарыште илышыла утларак шке калыкын пӱрымашыже нерген азапланыман. Шуко мутым ойлыде, изин каласен, кугу пашам ыштыман.

А кӧ утларак шонымем пален налнеже гын, Ким Васинын архивышкыже ончалаш темлем. Кызыт ты архив Марий шымлыше институтын фондыштыжо улеш. Мый шке жапыштыже лӱмлӧ эргыда дене пеҥгыде кылым кученам, ятыр шымлыме пашамым тудлан пӧлекленам.





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1