Галина Колумб:

Йӧратенам мый...

Тений 3 майыште поэт В.Колумбын шочмыжлан 70 ий темеш. Кугу лӱмгече вашеш поэтын пелашыже Г.А. Колумб дене поэтесса, Россий писатель ушем член Зоя Дудина вашлийын да икмыняр йодышым пуэн.

Галина Александровна, кызытсе илышда нерегн каласкален пуыза, пожалуйста.

– Кызыт мый илем Москвасе писатель-влакын илемыштышт, Переделкиныште. Тылеч ончыч икмыняр ий Владикавказыште эртыш. Кандашлымше ийла мучаште ачам ден авамын тазалыкышт палынак начареме. Нунын воктенышт лияш манын, шочмо кундемышкем пӧртыльым. 1992 ийыште авам колыш, 2002 ийыште – ачам. Переделкино – тиде мыйын шочмо-кушмо верем. Тыште ме Валентин дене вашлийынна, келшенна, пиалан лийынна. Мый йӧратем тиде тымык верым, кугу олан илышыжлан тунем шым шу. Илем пеш тыглайын, тыматлын, нимо шотыштат шкем ни ом мокто, ни ом вурсо.

 – Те шкендам Переделкиныште сайракын шижыда?

 – Кузе каласаш?.. Очыни, уке. Мыланем тыштат-туштат сае. Но тыште, Марий мландыште, пиалан лийынам. Тидын дене мыланем ты мланде шерге. Тыште пелашем курымаш омо дене мала, воктекыже Юра эргым возын. Мыйынат нунын пелен лиймем шуэш.

Ача-авда нерген шарналтена?..

– Авамын кугезыже-влак Москва гыч лекше улыт. А ачамын тукым вожшо – Башкирий кундем гыч. Эше кугыжа годымак нуным Рязань областьысе Никольский селашке кусареныт. Молан тыге лийын, мый ом пале.

 Ачам ден авам репрессийыш логалыныт. Амал деч посна манме гаяк. Ачам Сокольникыште  Плехановский институтым тунем пытарыше чӱчӱжын пачерыште прописатлалтше лийын. Чӱчӱжым бухаринец семын титакленыт да Магаданыш, Ягодный поселкыш, ссылкыш колтеныт. Ачамже Челябинск кундемыш поселенец семын логалын. Кызыт ты вер, Шатрово села, Курганский областьыш пура. Тушто ме уло еш дене пел ий наре иленна. Тыште кокымшо икшыве шочын. 1940 ийыште ачамын аваже, кована, мемнам тушеч Переделкиныш портылтен конден. Кочам ден ковам тыште писатель-влакын олаштым чонен иленыт. Сар жапым тыштак эртаренна, кум икшыве лийынна. Моло калык семынак шужен илышын тамжым пален кушкынна. Ачам Переделкиныш 1956 ийыште веле пӧртылын. Мый тыштак школым тунем пытаренам, вара кастене тунемме школыш коштынам, шоненам йот йылме институтыш пураш, но шым керт. А варажажым Валентин дене палыме лийынам, илышем тудын дене кылденам. Самырык лийынна, йӧратенна...

   Ача-авада кузерак марий рвезым вашлийыныт?

 – Ме Валентин дене 1958 ийыште кум ий келшымек ушненна. Иленна ача-авам дене пырля – ик пӧлеман пачерыште. Валентин авамым «Товарищ тёща!» манеш ыле. Ме ача-авана дене пеш келшенна. Нуно чыла шотыштат полшеныт. 1959 ийыште Юра эргына шочын. Ушнымекына, тӱшкагудышто пӧлемым пуэныт гынат, ме ача-ава пеленак кодна. Морко районыш, Пумырышко, толмекынат, нуно мемнам ышт кодо. Моркышто Ольган шочмыж годым моско ковам полшаш толын ыле. А Валентинын аваже ял гыч тунам мыланна казам конден. Казам лӱшташ тунемынам, паша деч лӱдын омыл. Иленна, каза пача-шамычат лийыныт. Ачам-авам чӱчкыдын толын коштыныт, авалийшемат нунын унала мияш ӧрын огыл. Кугурак-влак мемнан верч ятыр азапланеныт. Илыш куштылго лийын огыл, но нунын пелен ме веселан иленна.

 – Авалийше нерген могай шарнымаш кодын?

 – Самырык годым тудо пеш мотор улмаш. Ончычшо руш купечын эргыжлан, Илья Стрельниковлан марлан лектын. Нуно сылне мужыр лийыныт, ваш-ваш йӧратеныт. Революций деч вара Илья Стрельников милицийыште пашам ыштен. Вара тудым кучен нангаеныт да лӱеныт, маныт. Парасковья Николаевна кокымшо гана икымше пелашын йолташыже, Христофор Колумблан, марлан лектын. Тудыжат Кугу сареш колен. Тыге шкет ӱдрамаш пенгыде озанлыкым кучен, суртвольыкым ситышынак ашнен, пакчасаскаже пеш тӱвырген кушкын. Шкетынак кок эргым йолӱмбак шогалтен. 1962 ийыште, мемнан Пумырыш мийыме годым, тудын ӱйжӧ, муныжо, тулеч моло кочкышыжо ведра дене шогат ыле. Эрден эрак кынелеш, вӱдым суртышкат, пакчашкат нумал ситара (Пумырышто вӱдлан пеш йӧнанжак огыл ыле). Чодырашкат коштеш, поҥгыжат, емыжшат уло. Мемнан деке Йошкар-Олашке 1962 ийыште куснен. Тунамак пӧртшымат ужалыш. Кайымыж дене мландыжат нужнаҥмыла чучо, тушто тетла ончысо гай саска ыш куш. Мланде пашаче кидым йӧрата. Ты мланде верч тудо чот шоген. Эше Москошто илымына годым ала-могай амаллан кӧра ты мландым поген налнешт улмаш. Ӧрын-лӱдын огыл, ала Калинин, ала Молотов дене вашлийын. «Марийда сареш колен, ты мландым поген налын огыт керт,» – манын тудлан умылтареныт. Ава лийшем ушан, чонжо дене поро ӱдрамаш ыле. Пеш сайын омым кусарен каласкален. Ик ганат йоҥылыш ойлымыжым ом шарне. Валян колымыж деч ончыч эргыжлан каласен: «Тый кок арня гыч, а мый кум ий гыч колем». Тыгак лие.

 – Валентин Христофоровичын сылнымутыштыжо кеч-кунамат ачан образше пеш сылнын сӱретлалтеш:

                               Ондак мыйым, кечыште кӱшӧ

                                         Олма гай шӱрган йочам,

                                        Кышкен вуйжо деч кӱшкӧ

                                         Да воштыл кучен ачам...

                    Але:              

                                        «Уто логар» манын

                                         Огеш вурсо ыле,

                                         Илыше кодеш гын,

                                         Аныкан ачам...

                    Але:      

                                         Ачам рвезе колыш,

                                         Кодо мылам тудын

                                         Илышаш пиал.                                                                                                                              Тудын ыштышаш верч,

                                         Шкемын шонымаш верч,

                                         Шӱдӧ ий илем гын,

                                         Садыгак шагал…

Валентин Колумб шкеже могай ача лийын?

– Мый умыленам: Валентин утларак да утларак шке ушыжо, чонжо дене пашашке шунгалтеш. Возымо паша куштылго огыл, садлан мый еш  кӧргӧ сомылым шке ӱмбакем налынам. Сурт сомылка, икшыве-влакын тазалыкышт, школ илышыштлан мый вуйын шогенам. Тудо мӧҥгыштӧ улмыж годым эреак шке ӱстелже воктене, эреак воза, лудеш. Шуко лудын, шуко возен, шке шинчымашыжым кумдаҥдаш ятыр пашам ыштен, садлан, нимо шотыштат ӧпкелен, чаракым ыштен омыл. Ты жапыште ешлан пӧръеҥ семын мо кӱлеш – чыла ыштен шоген: пытартыш ийлаште икшыве-влак дене санаторийышкат, каныме пӧртышкат ик гана огыл лектын коштынна. Тудын пелен лопка туп-ваче шенгелне илымемым сайынак умыленам. Шуко оксам книгалан ойыренна. Ту жапыште погымо книга-влак тачат аралалтыт, уныкам-влак лудыт. Мый икжап нелын черланенам ыле, илышем шӱртӧ мучаште кечен, тунам аваж ден пырля мыйын верч чот азапланышт.  Валентин эмлышымат шке кычалын, Цхалтутартыш путевкым муын, тудын тыршымыжлан кӧра илыше кодым. Пытартыш ийлаште чӱчкыдынак икшыве-влак дене чодырашке коштынна. Тудо пӱртӱсым пеш йӧратен, шонем.

 – Пӱртӱс нерген... Те тунам тыгайым шижын огыдал: пӱртӱс тудлан Юмо лийын...

 – Уке. Чодыраш кошташ йӧратымыжым, поҥгым погаш кумылан улмыжым паленам,  тышкыжат тудо блокнот деч посна толын огыл. Но пӱртӱс тудлан Юмо гай улмыжым тогдаен омыл.

 – Ойлат, Валентин Колумб В.Маяковскийын мутшым ойлаш йӧратен: «Люблю весело жить и весело работать». Ты шонымашым Гельсий Зайниевын шымлымашыжат палемда: «...Колымыж деч пел ий  утларак ончычсо ик письмаштыже Владимир Маяковскийым ушештарен да каласен: «Мый тудын деч изиш утларак илаш шонем». Чынак шол, изишак веле утларак илен: Маяковский 37 ияш колен, а Колумб нылле ийыш вич тылызым шуктен огыл»...

– Тудо руш литературым, поэт-влакым пеш йӧратен. Эсогыл ик гана мыланем тыгак пелештен: «Мыланем рушла возаш южгунам куштылгырак». А Маяковский нерген... Тыге шонымыжым мый пален омыл. Тудлан чыган ӱдыр Йошкар-Олан паркыштыже ала шымле ныл ийым, ала шымле ныл ий марте илет манын мужедын. Раш пале огыл,тидын нерген авалийшем ойлен. Валентин тунам ты ойлан кидым веле лупшалын. Мыланем Валя нигунамат шӱм чер нерген ойлен огыл. А такше коло шым ияш улмыж годым икымше гана шӱм приступ лийын. Тидымат авалийшемын ойжо гыч веле палем. Тунам эмлыше-влак тудлан шкем саклаш, арака да тамак деч аралалташ ойым ыштеныт. Но Валентин чылажымат шке кумылжо семын ышташ йӧратен, поснак тазалык шотышто шагалже годым еҥ ойым колыштын. Илыме годым нигӧат, колем манын,огеш шоно.

 – Тыланда омешда Валентин Христофорович конча мо?

 – Да. Омешем чӱчкыдын конча. Но тудо мыйым але шкеж дек ок ӱж. А мыйже тудым эре шке пеленем кодынем. Мый ынде шым тылзе Йошкар-Олаште улам. Такшым, илыш кечем пытымыла чучо да ӱдырем дек тольым, ты мландышке возаш шонышым. Но адак ты кышкар гыч лекташ йӧн лие, ӱдырем, веҥым, уныкам полшышт. Тау нунылан. Лишыл жапыште уэш Переделкиныш пӧртылаш шонем.

Те ойледа, иледа тыматлын (скромно). Тендан дек гонорар толын шога, савыктыше-влак йынгыртат?

 – Тыгай пеш шуэн лиеда. Теве икмыняр ий ончыч Финляндий гыч савыктыме договорым ыштышна, жап ятыр эртен, а увер нимогаят уке. Мый палем: Колумбым шарнат, монден огытыл, тӱрлӧ амаллан кӧра кылым огыт му, очыни. Марий Элыште ты сомылым тӧрлаш Ольга ӱдыремлан ӱшаненам. Таум каласем нунылан, кӧ Валям шарна, кӧ тудын почеламутшым йӧрата, чыла лудшо-влаклан тау.

 - Мый палем, финн йылме дене савыктыме книгам финн-угор тӱняште куанен вашлийыныт. Эстонийыште лекше альманахыштат тудын почеламутшо-влак пурталтыныт. Те тугеже Финляндийыште лукмо книгам ужын огыдал?

– Уке.

Валентин Косоротов дене нуно сай йолташ лийыныт?

– Валентин Косоротов дене кыл шотышто рашыжак чыла палем манын ом керт. Нуно «Ончыкышто» пырля пашам ыштеныт. Ме еш дене ваш келшен иленна. Шарнем, Валентин Николаевич икымше гана Раям мый декем эмлымверыш колтен: «Колумбын пелашыж дек миен тол»  манын. Рая мыланем кеч-кунамат пеш шуко полшен шоген. А кунам Валентин Косоротов илыш гыч кайыш, мыйын пелашемат пеш йӧсланен илыш. Адакшым амалжат лийын. Вет Косоротовлан «Ончыко» деч заказатлыме венок заказ семынак мондалт кодын. Валя тидым шарналтымек, шкенжым пеш титаканлан шотлен. Тудо Рая да йолташыже-влак дене пырля ты венокым шӱгарлаш нангаен. Тунам Валя шӱгарла  кундемыште ваштареш толшо ӱдрамаш деч ик ӧндалтыш кӱдыронгыр пеледышым налын да Косоротовын шӱгар ӱмбакыже иктын-иктын кереден шортын, маныт. Венокым мондымо — тиде сай пале огылым ме тунам чыланат умыленна. Валят тыгак ойлен. Ты сулыкым чыла шке ӱмбакыже налын. Валентин Косоротовын ешыж дене келшымашымат ятыр еҥ пудырташ тыршен. Валян уке лиймекыже, шуко осал мут Рая нерген шоктен. Но мый ик ойланат шым ӱшане. Ме Рая дене тачат келшена. Тыгак мый Нина Фёдоровна Вылегжанина дене кылым кучем. Нуно мыланем Валян илымыж годымат, тудын уке лиймекыжат ятыр полшеныт. Кызыт нуно таза гына лийышт, Юмо нуным аралыже.

Валентин Косоротов Колумб нерген тыге ойлен маныт: «Марий кундемыште тудо эн мотор марий пӧръеҥ, эн уста поэт». Пӧръеҥже тыге ойлен гын, ӱдрамашыже нерген мом каласаш...

 – Мый келшем Валентин Косоротовын ойжо дене. Тудым йӧратыдежат лийын огыл. Тӱжвал сын денат, чон поянлыкше денат сылне айдеме ыле. Такшым мый дечем ончыч тудо украин ӱдыр дене келшыме гай лийын. Ты ӱдыр Валя деч ӧрдыжкӧ кораҥе. Тудын дене ме кызытат кылым кучена (Переделкиныштак ила), вашлийына, мутланена. Ме тунам чылан пеш тыглайын иленна. Валят пеш проста койыш-шоктышан, ушан рвезе ыле. Тиде вара, илен-толын, кунам Валян почеламутшо-влакым Йошкар-Олаште, Москваште савыкташ тӱҥалыч, кунам книгаже-влак икте почеш весе печатлалтыч, тунам мемнан пиалланна, еш илышланна кӧранаш тӱҥальыч. «Руш ватыж деч ойыраш кӱлеш», - манын ойленыт. Колымыж деч варат ышт лыплане, йӱдым йыҥгыртат ыле. Мыланем тунам шуко гана осал мутым колышташ пернен.

Те тыгай еҥ-влаклан тачат нелеш налыда?

 – Уке. Тунамат, тыгай койышым шотыш налде, еш илышем арален кодаш тыршенам. Тӱрлыжат лиеден: ӱчашымат, умылдымашат лектын. Но икте-весым шотлен, пагален, арален налаш тыршенна. Валентин дене чынакак пиалан ыльым. Мый шонем, тудат мыйым йӧратен.

Те Валентин Христофоровичын почеламутшо-влакым кызыт лудыда?

– Да. Уэш-пачаш лудам, шарнем да адак лудам. Утларакше Владимир Косторов ден Александр Казаковын кусарымышт келша. Нунын дене палыме лийынам, ик гана веле огыл вашлийынам. Валн колымыж деч вара Костров чыла почеламутшо-влакым иктыш чумыраш йодын. Мый тудлан тыгай пашам ятыр ий ончычак кучыктенам. Но илыш вашталтын. Иктаж кок ий ончыч тудлан йыҥгыртенам. Але мартеат савыкташ йӧн лкетын огыл.

Моско савыктыше-влак тыгай ойым ыштен огытыл?

– Уке. Тидым ынде шке окса веле ыштыман дыр. А мыйын тудо уке.

Колумбым шарнен илаш кызыт мо ышталтеш, Те паледа мо?

– Мый чылажымак ом пале, шонем. Лач Владимир Козловын икшырымын шуктен толмо пашажым палем. Тыгак палем: Александр Абдулов ты йодышым ушыштыжо куча. Нуно илымыж годым Юра эргымланат полшен шогеныт, колымекыже, памятникымат келыштареныт. Тау нунылан.

Ойлат, Литератур институтышто пытартыш экзаменым кучымыж годым Валентин Колумб деч экзамен комиссий вуйлатыше Всеволод Иванов йодын: Колумб фамилиет утыжден неле огыл? Галина Андреевна, а Тыланда поэт Валентин Колумбын пелашыже лийын илаш неле?

- Кузе каласаш? (шыргыжалеш). Очыни, куштылго огыл. Теве Йошкар-Оласе эмлым- верыштат мыйым ончалаш толшо еҥ лекте. Пуйто ала-могай раритет (шергакан арвер – З.Д.) улам. Марлан лекмем годым, Валентин тыгай кумдан палыме поэт лиеш манын, пален омылыс. Чылажат: куанжат, пиалжат, чапшат, оксажат – вара, неле-йӧсым сеҥен лекмеке, тольо.

Южгунам поэт дене пиалан лийме пагытышкыда, пиалан верышкыда пӧртылмыда шуэш?

– Конешне. Пӧртылмӧ шуэш. Кокымшо гана ты корным эрташ лиеш гын,   мый ниможымат ом вашталте ыле. Чыла тыгак угыч эртем ыле. Тек шуко неле лийын, тек шуко гана ойгыралтын, но тиде илышемын эн сылне пагытше чонешем эрелан кодын.

«Ончыко», 2005 ий 4 № 

 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1