Денис Осокин:

Кумалтыш мут гай сылнымут…

 Озаҥ писатель Денис Осокинын «У ботинке» ойлымашыже 2005 ийыште Моркышто возалтын. Тунамак Екатеринбургысо «29 февраль» кинокомпаний ты сылнымут почеш «Шошо» кином сниматлен. Киношто Унчо калык шкенжым шкеак модын, тыге марий илыш тичмашын марла кинолентыш  сӱретлалтын.  

Октябрь мучаште Денис Осокин «Небесные жёны луговых мари» кином сниматлаш ямдылалтше тӱшка дене Йошкар-Олаште лийын. «Эрвий» кинотеатрыште «Овсянки» кином калык дене пырля ончен. Тунамак автор дене мутым вашталтышна.  

Айста палыме лийына…

– Шочынам 1977 ийыште Озаҥыште. Тыштак илем. Озаҥысе университетын руш йылме историй да языкознаний пӧлкаштыже тунемынам. Тунамак фольклорым, мифологийым шымленам.  Татарстанысе телевиденийын «Новый век» каналыштыже пашам ыштем. 2003 ий гыч Юл кундемысе калык-влак нерген документальный фильм-влакым ыштенам. Цикл маналтын «Солнцеворот». Коло наре фильм марий, чуваш, руш, татар, мордва, моло калык-влак нерген шочын. Кызыт тиде пашамак внештатный пашаеҥ семын шуктем. Молан манаш гын ынде шуко вес проект-влак дене пашам ыштем, а паша верым налын шинчаш йӧндымӧ. Юл кыдалне верланыше калык-влак пеш тӱрлӧ сынан улыт, тиде поянлыкым тӱнямбал калыкланат ончыктымо шуэш.  

Кызыт утларак жап книгалан ойыралтеш. Возем сылнымутым. Тиде эн йӧратыме пашам. Книгам-влак савыкталтыныт, но нуно илен лекташ йӧным але марте ыштен огытыл. «Овсянки» кино деч вара Моско издательствыла деч темлымаш-влак пурат. Кинолан сценарийым возем. Тиде книгам савыктыме деч илаш йӧным утларак ышта. Сылнымут таче окса дене ок пойдаре, чон куаным гына шочыкта. А кино, телевидений окса дене илаш йӧным пуат. Кино индустрийыште илаш, пашам ышташ лӱмын ом тырше.  Ончылгоч сценарийымат ом возо.

Пытартыш ныл ий жапыште Алексей Федорченко дене гына пашам ыштенам. Тудлан мыйын возымем келша, шонымемым сайын шижеш. Мыланемат кином ыштыме йӧнжӧ келша. Мый шке сылнымутем экраныш лукмо шотышто тудлан чыла шотыштат ӱшанем.

Ешдат уло?..

– Мый ешан улам. Икымше пелашем дене 10 ияш ӱдыр икшывем уло.

Эртыше арняште газетыштына «У ботинке» ойлымашда савыкталте. Икмыняр вучыдымо, вигак умылаш лийдыме…

- «У ботинке» книга пӱтынек шонен лукмо. Герой-влак Унчо гыч улыт. Книгасе действий эрта Шиньшаште. Тыге мый лудшым шижтарем: тиде илышыште чын лийше огыл, а шонен лукмо сылнымут. 2005 ийыште ме ты книга почеш «Шошо» документальный кином сниматленна. Герой-влак шкештым шкеак модыныт. Унчо калыкым эре шокшын шарнен илем. Режиссер семынат тушто икмыняр фильмым ыштенам.  Нунын дене тачат кылым кучем, унала чӱчкыдынак мием, пайрем дене ваш-ваш саламлена, мутланена. Мый нуным пагалем да йӧратем. 

Денис Сергеевич, ме унам вашлияш йӧратена, туге гынат мо Тендам Марий мландыш угыч савырыш?

– Ме Марий Элыште тичмаш метражан художественный кином сниматлаш тӱҥалына. Кызыт ты пашалан ямдылалтме пагытыште улына. Кином мыйын  «Небесные жены луговых мари» книгам почеш келыштарыме. Мый шке возымем книга манам. Жанр шотышто утыжым ом азаплане.

Тиде пеш кугу проект, эн шагалже кок ий жапым авалта. Ыштыме шуэш оҥай кином. Ме толынна тӱшкан: кок режиссёр – Алексей Федорченко, Сергей Константинов, оператор-фотограф Игорь Осинцев, проектын директоржо Надежда Дерябина. Нуно Екатеринбург гыч улыт.

Йошкар-Олаште ме кундем, вер-шӧр дене палыме лийынна. Режиссёр дене сценарийын пытартыш версийжым онченна. Калык дене вашлийын, кастингым эртарыме. Пеш ятыр сылне чурийым ужынна. Рольлан артист-влакым кычалынна. Еҥ-влак шкеныштым ончыкташ келшеныт. Нуно пеш почылтшо чонан улыт, садлан мемнан пашана сайын вораныш. Кастене театрлаште лийынна, спектакльым онченна.

У кино мом сӧра?

– «Олык марий-влакын кавасе ватышт» модмо кино лиеш. Сценарий 23 новелла гыч шога. Нуно кӱчык улыт. Кажне новеллын вуймутшо геройын лӱмжӧ дене лӱмдалтын. А лӱм-влак чыланат О йӱк дене тӱҥалыт. Тиде каван ӱжмӧ йӱкшӧ семын кино мучко йоҥга. Книга тыгай ой дене почылтеш: «Небесные жены луговых мари на земле с небесными не имеют  различий». Тиде – тӱҥ шонымаш, сценарийын кумылжо. Ме моло тӱрлӧ калыклан марий тӱнян моторлыкшо нерген умылтараш шонена. Верысе калыкын шинчымашыже, умылымашыже дене ме пеш тӱткын, арален пашам ыштена. Ончылнына шогышо йодыш-влаклан вашмутым тендан мифологийыште кычалына, тыге сылне поэзиян кинолан пижынна. Ойырен налме корнынам йӧратен, арален пашам ыштынена.  Садлан ала-можым огына умыло але йоҥылыш умылена манын азапланыме ок кӱл. Ме Алексей дене ятыр ий пашам пырля ыштена.

«Овсянки» нерген.  Финн-угор-влаклан йомшо меря калык нерген шарнымашда шерге…

– Меря калык йомын манме ой чын мо, каласаш неле. Ты калыкын шочшыжо-влак ассимилироватлалтыныт, мемнан коклаштак илымыла чучеш. Финн-угор калык-влакат ондаксылак кугезе мландыштышт илат да эше ятыр курым дене илаш тӱҥалыт, шонем.

Те шкендам могай юмыйӱла кышкарыште шижыда?

– Мый  шкемым нимогай вера денат ом кылде. Шкемым светский айдеме семын шижам, йыр улшо тӱнямат тыгак шижам. Могай юмыйӱлам утларак шижме шотышто раш палем: мыланем келша чий вера. Рашрак палемдаш гын, мыланем финн-угор чий вера келша. Тиде тыгай сылне кумдык, куштыжо мый шкемым пеш сайын шижам, нунын нерген шинчымаш мыланем шкемым утларак раш умылаш, шижаш  полша. Мо дене мыланем чий вера лишыл? Чон шижмем тиде тӱняумылымашлан лишыл. Садлан, очыни. Да, мый тидын нерген шуко шонем, возем, южо илыш чынжылан ӱшанемат. Мый ӱшанем пӱртӱсын аналитический законжылан, мом ышташ лиеш, мом ок лий, мо сае, мо осал, мо волгыдо, мо шеме. Тиде мыйым эре тургыжландара. Но туге гынат ончыкыжым мый светский айдеме семын аралалт коднем.

Тендан возымаштыда чылажат аҥысыр: Интернетысе текстым  аҥысырын вераҥдыме, шонымаш чык-чык кылден пыштыме гай, знакшат тире да точко гына…

– Да, мый  шке семын возем. Предложенийыште уто мут, уто пунктуаций знак уке.  А молан лудшын тӱткылыкшым арам кучылташ? Мый, лудшылан йӧнан лийже манын, текстымат аҥысыр форматыште савыктем. Ару кумдыкышто текстым уто тургыжланымаш, куржталмаш, пышткоймо деч утарем. Мый шонем, сылнымут пеш чот нугыдо, сакральный куатан лийшаш,  тунамак айдеме чоныш сылнылыкым ӱдышаш. Кумалтыш мут гай сылнымутым шочыкташ тыршем. Кӱлеш-оккӱл мут, ой, шонымаш текстыште лийшаш огытыл. Лудшым пагалыман, аралыман. Мутышко, ойышко  пыштыме ю куатым лудшо чонжо денак шижын лудшаш.

Те кузе возеда, тугак иледа?

–  О, мый тыге ынем ойло. Молан манаш гын тыге илен шот ок лек. Мыйын илышыштем шуко ыштен шуктыдымо уло, илыш йӧнемат пешыжак сай ман моктанен ом керт. Чоныштем шуко тыҥге-туҥге тайныштмаш, амал деч посна азапланымаш илат. Садлан мотор сай илыш нерген шонымем, шотан айдеме лийшаш кумылем  пӱтынек сылнымутыш шыҥдарем.  

 

Денис Осокин – гениальный автор, тӱнямбал писатель-влак коклаште ик эн уста. Тыге таче шагалын возат. Юл кундемысе калык-влакын мифологийыштым йӧратыше. Мый «Олык марий-влакын кавасе ватышт» сценарийым мыняр еҥлан пуэнам, нуно умшам карат да огыт пале мом ойлаш. Тунар сылне, оҥай.

А эротика шотышто мый каласем: Денис тидын нерген мыняр ойлаш лиймым сайын пала да шижеш. Вет мотор огыл сӱрет тӱжвал кӧргысӧ деч утларак лийме годым шочеш. Денисын кӧргӧ шижмаш, шонымаш эреак утларак уло. Тидын дене тудо виян.  

А.Федорченко.

«Марий Эл», 27 кылме 2010    

 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1