Бенито

Мужыр оҥгыр

«Айдемым айдеме семын ончыман…»

 

Марий ден вате… Тиде порыс-сомылым Хельсинкиште илыше Абсал ден Бенито Мухаматмыт коло ий шуктат. Бенита – финн ӱдырамаш, Афсал – Пакистан элын эргыже. Можо нуным иктеш ыштен, можо илыш мучко ойыра? Тидым умылаш тыршышым мутланыме годым.

Ӱмаште Бенита икымше гана Пакистаныште уна лийын. Коло ий пырля илымеке? Тидыжат мыйын чонем чыгылтыш: пӧръеҥ ӱдырамашым пешыжак ок шотлыс! Унала миен толашат коло ий кӱлын гын… Садлан мутланымыштым пӱтынек лудаш темлем.

 Афсал: Мый Хельсинкиште почтышто пашам ыштем, серыш-влакым сортироватлем. Бенито дене коло ий пырля илена. Тений икымше гана  Пакистаныш миенна. Тушто акам ила, тукымыштем сӱан лийын. Бенитом пеш пагален вучымо уна семын вашлийыныт, мемнан вел калык тувырым пӧлекленыт, имне ӱмбаке шынден коштыктеныт. Мемнан велне ешым йӧратыме шот дене шагалын чумырат, утларакшым ешын палемдымыж почеш ушнат. Вара семын йӧратымашат толеш. Пӧръеҥ-влак ӱдырамашын моторын чиен коштмыжым огыт йӧрате, ӱдырамаш вуйжым петырен коштшаш.

Бенита: Чурийжым петырет гын, пӧръеҥже шке ӱдырамашыжым кузе палышаш? Мый Пакистаныште ончыч  чурийым петырыде коштым. Пӧръеҥ-влак почешем куржталыт. Вара изиш петыралтым, шинчамым гына кодышым, садак почешем коштыт. Чыла петыраш логале, тунам гына  куржталмым чарнышт.

Афсал: Пакистаныште ӱдырамаш утларакшым йочам онча, марийжылан келшаш тырша. Оксаже уке. Финляндийыште ӱдырамаш пӧръеҥ гаяк: пашамат ышта, социальный пакетшат пӧръеҥ дене тӧрак...

Бенита: Мусульман-влакат тӱрлӧ ончалтыш дене илат. Мутлан, пӧртыштӧ пий лийшаш огыл, а мемнан уло. Сӧсна шылым кочшаш огытыл, а кочкыт. Абсалат шканже ойырышаш: але финн элысе илыш йӱла дене келша, але… Мый шонем, виян пӧръеҥ веле тыге ойырен кертеш. Пакистаныште ӱдырамаш чыла шотыштат пӧръеҥ шинчаш онча. А европысо ӱдырамаш шке праваж верч шога, садланак мый пийым кучем. Мый Пакистанысе ӱдырамашын илышыжым ынем иле. Шкан акым палыше ӱдырамаш ден илаш каньылрак огыл мо?

Афсал: Йырым-ваш мусульман эл-влак вуйым нӧлтат: Австралийыш, Британийыш, Российыш мусульман-влак шыҥат. Нуно виян улыт, садак илен лектыт. 

Бенита: Тунам Европыштат мусульман семын илыман манат мо? Тугеже ешыштына кузе илаш? Эре чытен?.. Мутлан, мый Пакистанысе семын кочкаш шолташ ом келше. 

Афсал: Мылам тый денет илаш неле огыл. Чылан палена: илыш кок гана ок тол. Адакшым мый политик омыл. Илышым тыглай еҥ-влак ыштат. Тыглай еҥ-влак южгунам калык-влак коклаште кылым ыштымаште утларак ушан политик улыт. Илатыс финн ден швед-влак ик элыште, мландыште…

Бенита: Финн ден швед-влак пий ден пырысла илат. Но мый весым каласынем: Пакистанысе ӱдырамаш тышке толеш гын, финн йӱлалан лывырге кумылан лийшаш. Мый тушто финн семын илен ом керт. Шке элетын йӱлажым вес элыште арален илаш тӧчымаш – йоҥылыш паша. Тиде пӧръеҥ ден ӱдырамаш кокласе кылым пеҥгыдемдашат мешая. Пакистанка тышке толеш гын, финн закон тудлан пашам ышташ  шӱда. А кузе ыштышаш, мом ыштышаш – шке шоныман. Тидлан изи огыл кӧргӧ культура лийшаш. Мый шке пелашемын кочмо йӱлажым палем, но шолтымаш уке. Абсал шке пеш сайын ямдыла, тусо йӧрварым эрвел кевытлаште налеш. Шылым юмылтен шӱшкылмым гына налына, тыгайжым Швеций гыч кондат. Электрический ток дене вольыкым пуштмым огына нал. Тыгай годым вольыкын вӱрыштыжӧ пытартыш татысе шижмашыже аралалт кодеш, маныт. Юмылтен шӱшкылмӧ шыл ятырлан шергырак. Но Абсал аракам ок йӱ, садлан тыгай шылым ситышынак налаш лиеш.  

Афсал: Бенита - ушан ӱдырамаш. Эре еҥлан полшаш толаша. Ятыр лишыл еҥжым поген оптен. Мый вес тыгай айдемым омат пале. Мый аварийыш логалынам ыле, мылам верчат шуко чыташыже логале. Такшым, Финляндийысе ӱдырамаш пеш кугешныше. Бенита тыгай огыл: ача-аважым, коча-коважым, неле черан палымыжым ончен. Тидлан оксам налын огыл…

Бенита: Мый коча-ковамым ончен порысем шуктенам, ачам-авамым чон ӱжмӧ почеш онченам, авамын йолташыжым кодем ыле гын, шоҥгылык пӧртыш колтат ыле. Тунам мый тыматлын илен ом керт, шонышым. Рак черан айдемым ончаш кугу вий кӱлеш. Но поро лийын илаш чыла шотыштат йӧнан. Порылык садак мӧҥгеш тый декет пӧртылеш. Туге гынат йырым-йырысе куат южгунам мылам ок сите. Абсал аварийыш логалын ыле, тудым ончымем годым мый вийым кӱшыч налынам. Юмылан ӱшаныше, Библийым лудшо улам ман ом товатле. Но мый Юмын икшывыже улам.

Афсал: Пакистаныште ӱдырамаш эрдене колен гын, кастене тоят. Пӧръеҥым  1-2 кече мӧҥгыштыжӧ кучат…   

Бенита: Ачамын могырым кугезем-влак поян лийыныт, авам могырым  - нужна. Мыйын ача-авам чодыра конторышто пашам ыштеныт. Шке фирмыштат лийын. Мыланем илаш верым коденыт, кокам дечат пачер кодын. Вара Афсал кредитым налынат, ик пачерым кугураклан вашталтышна. Садлан мыйын илыме кумдык ситышынак уло. Финляндийыште илыме вер – поянлык. Коло ийлан налме кредитнам 4 процент дене тӱлен илена.

Мый тидымат ойлынем: Абсал пелашем йот эл гыч толшо, вес йӱла негызеш кушкын. Финляндийыште тыгай-влакым йӧратат манаш ок лий. Таче тыште 30 тӱжем наре руш, 25 тӱжем наре эстон, 8 тӱжем наре сомалиец-влак улыт. Нуно шке партийыштым почыт, парламентыште шке верыштым айлат. Таче нуно финн дене чыла шотыштат тӧр лияш тыршат.

Мыйын икымше пелашемат пакистанец лийын, Абсалын тукымжо гычак. Но тудо вес ӱдырым мӱшкыраҥден, ушнашыже верештын. Йот эл гыч толшо дене келшымемлан йолташем-влак тунам игылт воштыльыч, кӱртньӧ корно вокзалыште «проститутко» ман кычкырышт.  Тыге мый пӱтынек толшо-влак могырыш кусненам. Тыге финн йолташем-влак йомыч. Мый тыге шоненам: правашт уке мыйым лӱмдылаш! Шканем ӱшанен, толшо-влакын полышыштлан эҥертен марлан лектым, Мухамат фамилийым нальым. Таче, кунам эмлыме верыште фамилием дене ӱжын ойлат, чылаштын вуйышт вигак пел метрлан кӱшкӧ нӧлталтеш. А мый кугешнен гына чаткан ошкыл колтем.

Кеч-кунамат айдемым айдеме семын ончыман. Тыште шонем тӱнян поро ончыкылыкшо. Ме ты тӱняшке икгай толына да икгаяк лектын каена. Илыме годым налме ойыртем илышым амыртышаш огыл…

        Теве тыгай лие вате-марий кокласе мутланымаш. Шинчаваш ойласымаш кажнылан мом пуэн, каласаш неле. Айдеме чоныш пурен от ончал. Но эрлашыжым Бенита, вашлиймашлан тауштышыжла, куанен увертарыш: коло ий жапыште Афсал икымше гана уло пачерым пылесос дене эрыктен лектын.

«Марий Эл», 30 сентябрь 2010

 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1