Арво Валтон:

Возыза эрыкан шижмаш дене…

Тений, 10-13 сентябрьыште Йошкар-Олаште родо-тукым калык писатель-влакын луымшо тӱнямбал конгрессышт пашам ышташ тӱҥалеш. Кызыт серызе-влак финн-угор сылнымутын ончыкылыкшо нерген мутланаш ямдылалтыт. Апрель тылзе тӱҥалтышыште Финн-угор писатель-влакын ассоциацийыштым вуйлатыше Арво Валтон паша визит дене Йошкар-Олашке толын коштын. Тудын дене вашмутланымашым тыланда лудаш темлена.

- Могай кумыл Тендан корныдам Йошкар-Олашке савырыш?

- Мый кызыт одо мландышке толын коштынам. Тушто Кузебай Гердын лӱмгечыж вашеш эртаралтше пайрем погынымаште лийынам. Ончыкылык конгресс нерген азапланыме кумылем Марий Элыш савырале. Тыште ятыр йодышым каҥашыман, рашемдыман ыле, садлан тендан деке вашкышым.

- Конгресс шотышто могай йодыш-влак таче рашемдалтыныт?

- Ты йодыш пеш кумда да келге. Тӱҥ пашам Марий Элыште пашам ыштыше оргкомитет, Писатель ушем вӱден шогат. Мый ты комитетым вуйлатыше Марий Эл культура, печать да национальность паша шотышто министр М.З.Васютин дене вашлийынам. ™жмӧ уна-влакын, докладым ыштыше еҥ-влакын лӱмыштым эше ик гана рашемдыме. Мый шке могырем гыч самырык возышо-влакым утларак ӱжаш темленам. Секций-влакын радамышкат ешартышым пуртымо. Тачысе книга-влакым савыктыме да тудым лудшо деке шуктымо йодышым кумданрак ончалаш йодынам. Тылеч посна конгрессыш толшо делегат-влакын каныме жапым пайдалын эртарыме, Миклай Рыбаковым шарныктыше оҥам почмо нерген кутырен келшыме. Миклай Рыбаков финн-угор вашлиймашлан тӱҥалтыш негызым пыштен, садлан мыланна тудо пеш шерге. Ты мутланымаш паша вашлиймаш семын эртен. 

- Финн-угор писатель-влакын ассоциацийын пашаж нерген утларак палыме шуэш ыле…

- Палемдышым: ты мер калык 1989 ийыште Миклай Рыбаковын кумылжо, тыршыме негызеш чумырген. Йошкар-Олаште эртаралтше икымше конгрессым тачат ятыр еҥ порын шарна. Тылеч вара Российысе, Эстонийысе, Венгрийысе родына-влак ушнен ик мер ушемыш ушнаш ойленыт гын, финн-влак ӱскыртланеныт да тыглай гына кыл кучен илаш темленыт. Туге гынат венгр-влак кумшо конгресслан ассоциацийым почын кертыныт.

Ме кылым чыла Писатель ушем-влак дене кучена. Шке пашанам тӱрлӧ программа почеш чоҥена. Эстонийыште Родо-тукым калык-влаклан полыш программа пашам ышта. Финляндийыште Кастрен ушемын темлыме проектше-влак тӱнямбалне чапланат. Чаманаш логалеш, Венгрийыште тыгай программа уке, но туге гынат тусо чолга еҥ-влак университет, институт гоч тӱрлӧ проектым илышыш шыҥдараш тыршат.

Писатель-влак пытартыш жапыште утларак кусарыме пашашке ушненыт. Тыге кылна утларак пеҥгыдемеш, ваш умылымашат рашемдалтеш. Марий Элыште кусарыме пашам В.Яналов, А.Иванова, С.Григорьева сайын шуктат. Ты шотышто ме удан огына иле. Теве шукерте огыл Валентин Колумбын почеламутшо-влакым эстонла кусарен луктынам. Мый ятыр жап тудын возымыжым умылен кертын омыл. Таче ынде гениальный марий поэт семын аклем.

Чумыр ончалмаште финн-угор сылнымутышко ятыр самырык автор-влак толыныт. Ты пашаш ӱдырамаш-влакын ушнымышт поснак куандара. Нуно, очыни, утларак пӱсын йылмын йоммо азапшым шижыт. Таче ЮНЕСКО-н йомшо йылме семын палемдыме радамыште ятыр финн-угор калыкын йылмышт палемдалтын. Тыгай лӱдыкшӧ кунар-гынат удмурт, коми, марий йылме шотыштат уло. Садлан ончыкылык нерген утларак шоныман, тыршыман.

-Тендан сылнымут пашада нергенат палыме шуэш…

- Пытартыш жапыште утларак шуко тӱткылыкым кусарыме пашалан ойыренам. Эстонийыште пытартыш лу ий жапыште 19 финно-угор книга лектын. Лудшылан 157 удмурт, 46 коми, 23 марий, 21 мордва, 10 карел, 11 вепс поэтын сылнымутшым темлыме.  Тиде пеш кугу паша. Тӱрлӧ цикл дене книга-влак лектын шогат. Чылаже 283 авторын творчествышт дене пашам ыштыме.   

- Те родо-тукым сылнымутым кумдан палыше, кусарыше автор улыда. Садлан марий сылнымут нерген тендан шонымашдам палыме шуэш.

- Мый пытартыш ныл ий Таллиннысе университетыште финн-угор сылнымут курс дене лекцийым лудынам. Ты йодыш садланат мылам лишыл. Российысе финн-угор калык-влакын сылнымутышт кокла гыч ончыл вер дене одо серызе-влакын пашаштым аклем. Тышке самырык автор-влак ятырын толыныт. Нуно жанр, сылнымут йӧным кучылтмо могырым ончык ошкылым ыштеныт. Коми-влакат почеш огыт код, тыршат, кычалыт. Кумшо верыште мый марий сылнымутым ужам. Тендан деч вара эрзя да мокша сылнымут шогат. Эше утларак нелын хант, манси-влакын пашашт ышталтеш. Туге гынат те моло калык дене таҥастарымаште лӱддымӧ, чолга койышда дене ойыртемалтыда. Уло тендан шочмо элым, калыкым йӧратыме кумыл, тӱнян кумдыкшым шижмаш. Возыза эрыкан шижмаш дене. Тачысе сылнымутын вияҥме корнышкыжо ушнаш тыршыза. Тунам чыла сай лиеш. 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1