Юзо пушеҥге

Юзо пушеҥге

 

Юмын мондымо ик изи ялыште ала-кунам пеш ожно иленыт улмаш шоҥго Матес да тудын кум эргыже. Адакшым изирак эргыже, Ганс, пеш ораде лийын. Но ты ситыдымаш тудым нигунарат тургыжландарен огыл – вет Ганс чӱчкыдынак омеш шкенжым пагалыме тӧра семын ужын.

Икана нунын ялыштышт юзо-масак лийын каен. Верысе тӧран  мландешыже вучыдымын пушеҥге шытен лектын. Нигӧ шынден огыл, а тудо шочын. Шочын да писын кушкын, икмыняр кече гыч башне дечат кӱкшӧ лийын. А эше икмыняр арня гыч тудын вуйжо пыл ора деке шуын да канде кава лоҥгаште йомын.

Тидын деч вара ял кумдан чапланен. Элын чыла луклаж гыч изижат-кугужат тышке юзо пушеҥгым ончалаш, шке шинча дене ужын аклаш  вашкеныт. Ужаш да ты пушеҥгын тамле саскаж нерген чылаштлан увертараш! Чыным ойлаш гын, ты кушкылын саскажым але марте нигӧат ужын, кочкын огыл. Туге гынат кугыжан ӱдыржӧ шке полатше гыч воленат, шкенжын эн кугу кумылжым увертарен: пушеҥге вуйышто улшо саскам тамлен ончынеже. Кугыжа-ачаже ты йодмым шуктышо айдемылан шерге пӧлекым ышташ сӧрен.

Эн ончыч пушеҥгыш кӱзаш Гансикын изаже-влак келшеныт. Коктынат пеленышт икмыняр мужыр йолчиемым налыныт, жапын-жапын рожын катам мланде ӱмбаке шуеныт да тыге нуно илыше улмышт, утларак кӱшкӧ да кӱшкӧ кӱзымышт нерген  палдареныт. Но пеш вашке, колышаш гай ноен, нуно мландышке яра кида волен шогалыныт. Тунамак калык воштылмо, еҥ мыскылыме айдемыш савырненыт. Кугыжа ӱдырын йодмыжым  тӱрлӧ кундемла гыч, йот элла гыч толшо мастаръеҥ-влакат шуктен кертын огытыл. Нунын кокла гыч иктыже  эсогыл пушеҥгыштак кодын. Тидын деч вара молыштынат пӱрымашыштым тергаш кумылышт пытен.

Эн пытартышлан пушеҥге вуйыш кӱзаш ораде Гансик келшен. Ял калык тиде уверым колынат, рвезым мӱшкыр корштымеш воштылын пытарен. Шоҥго Матес эргыжым ты шонымаш деч кораҥаш сӧрвален. Но Гансик пеҥгыдын шоген, нигӧм колыштын огыл. Рвезе ачажлан, ала-кунам ужмо, пиалан ончыкылыкым сӧрышӧ, йӧратыме омыж нерген шарныктарен. Тыге шоҥго чон коржын эргыжын кумылжо дене келшен.  Корнышко тарваныше эргыжлан ача латкок мужыр йолчиемым кучыктен, лачышкыже кочкышым кӧвален оптен да кидышкыже пеҥгыде пӱсӧ товарым кучыктен.

Ялысе калыкыште ала-кӧжӧ куанен, ала-кӧжӧ чаманен, ала-кӧжӧ мыскылен. Но кажныже Гансикым туп йоммешкыже ончен кодын. Жап эртен, увер уке. Икмыняр пагыт гыч тудым чылан колышылан шотленыт.  Лач тунам мланде ӱмбаке икымше мужыр рожын кем камвозын. А эше икмыняр жап гыч – кокымшо, кумшо, нылымше… Кажне мужыр мландышке утларак кугу куат дене пӧрдын волен. Тыге пале лийын: Ганс эркын-эркын шке шонымашыже, пушеҥге вуйысо саска деке эрта.

Тыге эркын-эркын латкок мужыр кем-влакат мландышке порволен пытеныт, кочкыш-йышат кодын огыл, но мемнан талешкынан  куат ден лӱддымылыкше мучашдыме улмаш. Кас вашеш тудо пушеҥге рӱдыштӧ  кӧргашым ужеш. Тушко пурен шогалмекше, шинчажлан акрет годсо кувава пернен. Рвезе саламлалтын, оза кува унам йӧратен  вашлийын. Кумылзо ӱдырамаш пукшен-йӱктен, малаш пыштен.

Эрдене помыжалтмеке, Гансик шоҥго кува деч йодеш: пушеҥге вуйысо тамле саска марте  корно тора мо? Шоҥго лдын да кидым шаралтен:

- О рвезе, тылат эше пеш мӱндыр корным эртыман. Мыйже вет Шочмовате веле улам. Тыланет ынде Кушкыжмовате, вара Вӱргечевате, вара Изарнявате, Кугарнявате, Шуматвате деке шуман, тунам гына шке шонымашет деке лишемат.

Чылажат шоҥго куваван ойлымыж семынак лийын. Жап эртен, а ораде Гансик эре кӱшкӧ да кӱшкӧ нӧлтын. Ӱшанле арвер – товар - полшымо дене шке шонымашыж деке вашкен. Икана кас вашеш, вий йӧршеш лунчыргымеке, тудо Кушкыжмовате деке миен пурен. Тыштат тудым поро ӱдырамаш вашлийын да тыгай ой дене умбаке ужатен:

- Пошкудем – Вӱргечевате ден Изарнявате денат тек тыланет пиал шыргыжалеш!

Чынак, кок кувават рвезым тыгак порын вашлийыныт да тылечат поро ой дене Гансикым корныш ужатеныт.

Улнен нойышо айдемын Кугарнявате деке тӱкалтымыж годым  Гансикын вургемже чот тоштемын улмаш. Кугарнявате унам вашлийын да моло пошкудыж деч утларак поро кумылым ончыктен. Гансын малымыж годым тудын ӱмбал вургемжым тумыштен, эрыктен. Тыге чара йолан, шокшо да яндар вургеман Ганс Шуматвате деке тарванен. Йырым-ваш волгыдо да поро шӱлыш озаланен, Гансын чоныштыжат тыгаяк ю кумыл ылыжын. Ӱшанле товар йолташыже, нӱшкемын гынат, мемнан тале эргына кӱшкӧ да кӱшкӧ кӱзен. Тыге тудо изи капка марте шуын, а пече коклаште шӧртньӧ полат волгалтын. Гансик Шуматватын полат воктеныже улам, шонен. Омсам почын колта да тунамак йолгышо волгыдо дене сокыр лиеш. Ю таман южым шӱлалтыме дене аҥырген, шижын шуктыде, товаржым ӱлыкӧ пуртен колта.

Ораде Гансик ятыр жап тамле омо дене мала. Тудо ныжылге йӱкым колын веле помыжалтеш. Тунамак товарым руалташ тарвана да умыла: малымыж годым товарже шӧртньыш савырнен, выльге-вульго йӱла. Ты выльгыше тӱс да Гансым малтыше юзо южын тамже тудын чонжым куандареныт. Рвезе юзо пушеҥгын саскажым ужын да шкенжым утыр пиаланла шижын. Ончыкылык нерген туштен ойлышо, йомакысе омо шукталтын. Ынде Ганс мландысе илышыжым, шочмо ялжым, юзо саскам вучышо кугыжан ӱдырым йылт монден. Талешке эрге эрелан кавасе узьмакыште кодаш шонен пыштен. Але марте мланде ӱмбаке волен огыл гын, колымыж нерген увер шоктен огыл гын,  кызытат кава помышышто куанен да пиал дене келанен ила дыр. А кугыжан ӱдыржӧ тек шке кугыжанышыштыже орланен вуча.            





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1