Теве тыгай ӧрыктарыше йошкар шӱртӧ - Йоханна Йокипалтио

Йоханна Йокипалтио

 

Теве тыгай ӧрыктарыше йошкар шӱртӧ

 

Тиде возымо, ик кандырам

пырля шупшаш кӧнышӧ,

чыла икшыве ден кугыеҥ-влаклан пӧлеклалтеш

 

Тиде ойлымем пӧртыштыжӧ йылт шкетын илыше ик изи пӧръеҥ нерген.

Икманаш, изи пӧръеҥ ик парня гай шкетак илен толашен. Такшым, йол воктенже пырысыже пӧрдын  да мырлен, пийже ӱшанлын почешыже коштын. Но пий ден пырыс тыглай вольык лийыныт, пел мутымат каласен огыт мошто. Садлан изи пӧръеҥлан шукыж годым шке семынже мутланаш логалын. Южгунам окна пӱрдыш кокла гыч уремыште эртен кайыше-влакым йышт ончен. Тыгай годымат шке семынже иктым-весым вудыматен.

Эртен коштшо еҥ-влак ошкылшыштла изи пӧръеҥын пӧртшым ончен каеныт да, пӱрдыш шеҥгеч койын кодшо пӧръеҥым ужын, южгунамже кудывечышкыжат савырныт. Но ала-молан  тидым-тудым кутыраш, кузе илыштмыжым йодышташ нунын кумылышт лектын огыл.

Тыге изи пӧръеҥ изи пӧртыштыжӧ шкетынак илалтен: ик вуй, ик поч манме гай.  Илен-шӱлен да йокрокланен. Тудо тыге илен тунемын, вес тӱрлӧ илыш нерген шоненат огыл. Ала шоненжат моштен огыл? Кӧ тидым ынде пала?

–  Тидыже мо тыгай? – ик мотор кеҥеж эрдене изи пӧръеҥ ӧрын колтен. – Йошкар шӱртӧ! Мом тиде мыйын тошкалтыш мучаштем орадылана?

Тыге изи пӧръеҥ манеш да шӱртым ӧрдыжкӧ чумалеш. Но кушко шӱртӧ шке семынже кораҥын кертеш? Тыге шӱртӧ пӧръеҥын чумалме верешак кодеш.

– Адак тиде йошкар шӱртӧ, – вес эрденат сырен кудалта изи пӧръеҥ.

Тудо шӱртӧ мучашым кидышкыже налеш да шӱкатыш кудалташ шона, но кеч-мыняр шӱртым нӧлтен шупшын гынат, шӱртӧ мучаш садак койын огыл.

– Ӧрыктарыше йошкар шӱртӧ,– изи пӧръеҥ шоналтен. – Шӱртын эре кок мучашыже уло, – у шонымаш ушешыже возеш.

– Мый тидым мундыртен пӱтырем гын, вес мучашыже лекшаш, - пырыс ден пийжылан "пӧртым оролыза" манешат, пашалан пижеш. – Тиде йошкар шӱртым пӱтыремат, толам веле. Шуко ом кучалт.

Изи пӧръеҥ корныш лектын, шӱртым пӱтыра. Ончыч тудо изи пӱтыртышым ышта, вара изи мундырам. Еҥ-влак окнашт гыч, кушко изи пӧръеҥ каяш лектын манын, ӧрын ончат, ялыште могай сомылжо уло манын,  шонат. Тудо уремыш пеш шуэн  лектын коштын, корныштат шагал годым койын, садлан чыланат тидлан пеш чот ӧрмалгеныт.

Мо-гынат, изи пӧръеҥ корно дене умбакыла эртен, ошкылшыжла оҥай йошкар шӱртым пӱтырен. Кажне ошкылжо дене  мундыра кушкын да кушкын.

Тыге ялжат шенгелан кодын, но йошкар шӱртын мучашыже койын огыл. Мӧдывуй ӱмбач кадыргылын, коршаҥгыш пижын, тӱрлӧ пӱгыр пӱнчеш пӱтырналтын, вара кожер коклаш пурен йомын. Каваште тичмаш кече лийын гынат, чодырасе пушеҥге-влак коклаште тӱс-влак шемалгын койыныт. Изи пӧръеҥ мыняр чодыра кӧргыш пурен да шӱртым пӱтырен, тунар рӱмбалген да пычкемышалтын. Кож-влак шӱлыкын кужу укшлаштым сакален, мланде ден кава коклашке леведышым ыштеныт. Леведыш гоч койын огыл: кӱшнӧ кече ончен але ош тылзе кававундаште ийын йӱштылын.

Ялысе йӱк-йӱан дек тунемше изи пӧръеҥлан чодырасе тымык пич шып  чучын. Тиде тӱрлӧ йӱк дене темше тымык лийын.

– Ӧрыктарыше йӱк-влак, – изи пӧръеҥ шоналтен.  - Ала-кӧ шӱлалтыш, кошкышо укшер-оргажын шодыртатымыже аланыште шергылте, – кӧ тыге кычкырале гын, изи пӧръеҥын изи ушыжо шокала. Пычкемыш ден йӱк-йӱаным мондаш манын, тудо утларак чулымын шӱртым пӱтыра, ошкылжат писештеш. Но лӱдыкшо тудым пӱтынек  авалта, сандене мыняр писынрак изи пӧръеҥ эрта, тунар шукырак йӱкым колеш, тунар утларак рӱмбалге шарлен да чодыра пычкемышалтын.

Тыгай пычкемышыште лӱдын, сокыр гай куржаш кӧн вийже сита? Нигӧн. Тыгак йошкар шӱртым пӱтырышо изи пӧръеҥынат алзже пытен. «Каналтем», - шоналтен изи пӧръеҥ да пушеҥге воктен пӱгырген шинчын.

– Лӱдыкшӧ, –  шкетын улмым шижаш огыл манын, йӱкын пелештен тудо.

Ала-кушеч кайык чоҥештен тольо, укшыш шинчын, вуйжым шӧрын кудалтыш, изи пӧръеҥым эскера. А пӧръеҥым лӱдыкшӧ пӱтырен  кучен гынат, тудо кайык шулдыр лупшалалтмым, укш шодыртатымым, сайынак кольо. Мутат уке, юрт лийын кайыш.

– Кай тышеч, мом шинчатым пашкартенат, – мане.

Кайык ышат тарване, тугак ӱмбакыже онча.

– Но, кай тышеч, мом шотан еҥ-влакым лӱдыктыл чоҥештылат! Тыште тый дечет поснат йӧсӧ,– шыдын пелештыш изи пӧръеҥ.

Кайык изиш тӧршталтыш, адак уэш укш изиш шодыртатыш, а вара кумык лийын мане:

– Мом от пале, тудын деч лӱдат.

Тыге кайык шулдыржым шаралтен, ӱмыл семын пӧръеҥ ӱмбач чоҥештыш.

– Мом от пале, тудын деч лӱдат, – эше ик гана шулдыржо йымач кычкырале да пычкемышыште йомо.

«Мо тиде тыгай ыле? – изи пӧръеҥ шонаш пиже. – Ала ушем каяш тӱҥалын? Чодыраште  вуем йыр-йыр пӧрдыктылын, тӱрлыжат шинчамлан коеш, пылышемлан шокта. Тиде кайык мом-гынат каласынеже улмаш, иктымак кок гана пелештыш дык… – пытартышлан изи пӧръеҥ иктешла.

Вара шинчажым нӧлтале да йырым-йыр ончале. Ончыч пич пычкемыш койо, кыж-кож, кыштыр-коштыр шоктыш. Вашке шинча ырен шуо, пылышат йӱк-йӱан-влакым ойыркалаш тӱҥале.

– Чодыра, чодыраште пушеҥге-влак, – вудыматыш семынже изи пӧръеҥ. – Саде пушеҥге-влакак кечвалымат, йӱдымат шогат. Мом мый нунын деч лӱдын шинчем?

Изи пӧръеҥ, вийналт шогале, туп-вачыжым шаралтыш, кидышкыже йошкар мундырам нале. А шӱртӧ ончычсо семынак пушеҥге коклашке шуйналтын: шӱртӧ мучашым муаш шонен пыштенат гын, изи пӧръеҥлан кайыде ок лий.

Йол йымалне адак кочыртатыш.

– Э-э... Тиде – кукшо лышташ. Шыже толеш аман, – шоналтыш изи пӧръеҥ, ышат лӱд. – Тыште мардеж пуа, пушеҥге укшым рӱза, тушто тумна кычкырла, – ошкылшыжла шке семынже пелешткала. -Чыланат пӱртӱсын йочаже улына, ик чодыраштак илыштына мый да мардеж, пыжашыште малыше коля да рывыж еш. Чыланат ик мландыште коштына, тыге-тыге.  

Тыгеракын изи пӧръеҥ умбаке ошкылын. Шӱртӧ ик кечылан пӱтыраш ситен, кокымшо кечыланат пытен огыл, чодыра гыч лекмекат умбаке да умбаке шуйналтын.

«Чодырам сеҥышым, – изи пӧръеҥ шоналтен. – Ынде ваш сай палыме улына».

А тидын годым чулым чодыра вувер, вачыж гыч тӧрштен да пушеҥгысе укшла коклаште вес корныеҥым вучаш верланен.

Ынде ончылно ош йолгорно лийын. Ни кӱзаш, ни волаш кӱлын огыл, вияш да тӧр. Тыгайыште шӱртым пӱтыраш мо нелыже?! Но айдеме туге ышталтын, тудлан эре мо-гынат огеш келше. Тыгак изи пӧръеҥат угыч шке семынже вудыматен:

– Кушко тиде шукта? Пӱтырем-пӱтырем, шкеат ом пале: молан пӱтырем, кушко каем, кӧлан наҥгаем?

Туге гынат изи пӧръеҥ тӱҥалме пашажым лугыч кудалтымыже ыш шу. Ындежым шке мӧҥгыжӧ корныжымат ок му дыр, кӧ пала, кушеч толын. Садлан пешыжак куанашат, воштылашат, мурашат кумылжо  лийын огыл. Адакшым мундыражат койынак нелемын.

Тиде жапыште трук ала-могай лаке гыч янлык тӧрштен лекте. Рывыж тукым ала-мо, каласашат йӧсӧ. Туге гынат янлык шке шонымыжым вигак луктын пыштыш, йыр кошташ монь ыш тӱҥал:

– Мом тый шкендычым орландарен толашет? Теве тышеч шӱртым пӱч да пашажат пыта. Мундырат – мыланем, ӱнарет – тыланет.

Тыгай вучыдымо темлымаш изи пӧръеҥым шонаш таратыш. Мутат уке, ой моткочак чоным алгаштарыше. Нумалтыш иземеш, вучыдымо пӧлекат лиеш. "А мом шонкалашыже?" – маннежат ыле, но содыки сайынрак шоналташ лие.

– Уке, кӧн мундыражат ом пале да... Ом пу. Вес шӱртӧ мучаш кӧ деке луктеш, тудын мундыра лиеш. Тудлан мый мундырам кучыктем.

– Мо пеш поро лийынат? Мыланем изирак мундыратым пуэт гын, кӧ пален налеш? Тыланет вет сайым шонем. Ӱнарет ден чоялыкет пӧртылеш, кузе ойлат…  – саде рывыж тукым янлык шщке мурыжымак лодымата.

– Изиш кӱрлын пуаш гын веле? – ала-могай татыште шоналтыш изи пӧръеҥ да йошкар шӱртым кӱрлаш тарваныш. Но тыгодым кайык чоҥештен тольо.

Мланде гыч пырчым чӱҥгале, ончале, тышке-тушко тӧрштылын шупшкедыш, колышто. Вара шулдыржо ӱмбак нӧлталалте да чоҥештен эртышыжла мане:

– Порылык мӧҥгеш пӧртылеш... Порылык мӧҥгеш пӧртылеш. Ӱнар ден чоялык деч сайракым налат.

Изи пӧръеҥын йошкар шӱртым кӱрлаш шонымыжо  вигак йомо, молан манаш гын тудо тошто палымыжым ужылалтыш.

– Тый шке корнет дене кае, мый шке корнем дене каем, – тудо янлыклан  мане да угыч мундырам пӱтыраш пиже.

Шеҥгекыже савырненат ыш ончал, тошто семынак ончыко каен колтыш. Янлыкат шке пыжашыж гыч кузе лектын, тугак писын пурен йомо.

– Шайтан, – мане, – шот ыш лек.

Ошкылаш ынде нигунарат куштылго огыл, неле манашат лиеш. Кугу пӧръеҥ ты мундырам ала куштылгынрак нумалеш ыле, но изилан тиде - пеш неле паша. Ошкылманат... Пӱтырыманат... Тӧр корныштыжо эше кузе-гынат пеҥыжын. Но кунам шӱртӧ корно деч ӧрдыжкӧ шуйналте, пӱтыраш утыр йӧсӧ. Тыге толашен пӱжвӱдат лекте. Коклан шупшкедаш да шупшаш логале, коклан тӱрлӧ шӱк пырчым кораҥдылаш вереште. Курык гыч волымо годым кӧ кӧм шупшын волтен – палаш ыш лий: изи пӧръеҥ йошкар мундырам але йошкар мундыра изи пӧреҥым? Курыкыш кӱзымӧ годымат ала мундыра ӱлык волен ала изи пӧръеҥ мундырам кӱшкӧ шӱкен, кӧ пала ынде…

– Нерым тышке чыкенам гын, – изи пӧръеҥ шонкален, – тыш шумеш толынам гын,  мӧҥгеш ом савырне.

Тыге изи пӧръеҥ ден йошкар шӱртӧ мундыра  эҥер сер воктек толын шуыч, молан манаш гын шуйналтше шӱртӧ тышке конден.

– Тыштыже ынде кузе вончем? – изи пӧръеҥ вуйжым пудыратылын, молан манаш гын ни кӱвар, ни пуш койын огыл, кӱварым ышташ пушеҥгат уке.

– Ийын вончем гын, мундыра нӧра. Мундыра нӧра гын, вӱд пундашыш шупшаш тӱҥалеш, тунам мый ни ийын, ни пӱтырен, ни шӱкен, ни шупшын ом керт…

Пӧръеҥ тыгеат шонен, тугеат, вуйжымат удырен, оҥылашйымал гычат ниялтен, но нимогай йӧным шонен муын огыл.

Изеҥерын вӱдйогынжо шке йогымыжым йоргыктен, вӱдйогын семынак изи пӧръеҥын шонымыжо вашталтын. Трук тудо, пылышыжым шогалтен, йырым-ваш колышт налеш. Омыж коклаште изин гына шортмо йӱк солна, тугай пиалдымын, шыргыктен-шоргыктен йоҥгалтын. Изи пӧръеҥ ӧрмалген да вигак тиде чаманымашым лукшо йӱкым колдымыла лиеш, пуйто колынат огыл. Но чон кылышкак логалше йӱкым шижде кодаш нигузеат ок лий улмаш. Тиде шортмо йӱк тӱрлӧ шонымаш гочат йоҥген да чоным кӱрыштын.

– Ончалашак гын веле вара? Ала тыге ты йӱк деч утлем… – шона изи пӧръеҥ.

Тудо омыж воктек шып лишемеш да тушто шиголым ужеш, кырыш деч кугурак, лосось деч изирак.  Колын шинчаж гыч эҥер йогын семынак шинчавӱд йоген. Кажне чӱчалтыш изеҥерысе вӱд толкыным ик шинчавӱдлан нӧлталын. Кол изи пӧръеҥ могырыш савырнен, шортын пелештен:

– Поро лий, мыйын игем-влакым утаре…

– Кузе вара мый игет-влакым утарен кертам? – изи пӧръеҥ ӧрын.

– Теве нуно тушто, йогын покшелне, улыт. Але пеш изи улыт, но пеш чулымын тарванылыт да чыла палаш тыршат. Тыге мурдашке верештыныт. Лук нуным тушеч!

– Мыйже кузе нуным тушеч луктын кертам? Мый изи пӧръеҥ веле улам, тептеремат, ӱнаремат уке, адакшым... – тидыжым изи пӧръеҥ коллан ыш каласе: тудлан эҥер йогын покшелне вӱд йымак пурымо нерген темлымашыжак аҥыра шонымашла чучын. Садланак тудо вуйым рӱзалтен мане:

– Тыйже вет вӱдыштӧ илыше улат, молан нуным шке от утаре? – да кораҥ каяш шонен, тупшо дене савырныш.

Туге гынат угыч чарналтыш, молан манаш гын, шола пылыш воктен ала-мо чоҥештен эртымыла чучо, вара пурла пылыш могырышто пуйто ала-мо камвозо. Сайын ончал колтыш гын, адакат саде кайык толын лектын улмаш. Тудо верыштыжак шулдыржым шаралтыш да изи пӧръеҥын шинчашкыже шӱтен ончале:

– Шкендычым мондо, тунам тыйым шарнат! Шкендычым мондо, тунам тыйым шарнат!

– Кок гана ынде тыйым колыштынам, – мане изи пӧръеҥ, – молан кумшо гана ойет дене келшаш огыл?

Утым шонен шогыде, изи пӧръеҥ вургемжым кудаше да вӱдыш тӧрштыш. Очыни, кол семынак огыл дыр, но сайын ийын моштышо айдемылак койо. Йогын сер гыч ончымаште писынла ыш кой.

– Йогынжо мыйым терген толаштарашлан  тынар вияҥе мо? – изи пӧръеҥ шкеж деч шке йодо.

Йогын деч моло кӧ тидым пала? Мо-гынат, изи пӧръеҥ йогын покшеке шумешке ятыр жап ийын кайыш. Омыж коклаште шигол изиш лыпланен да ынде кок пачаш шагалрак шинчавӱдым йоктарен, изи пӧръеҥын иймыжым ончен. Нимом ойлен огыл: ни ой-каҥашым пуэн огыл, ни пор омут ден кумылаҥден огыл.

Йогын покшелне изи пӧръеҥ вӱд йымаке волен кайыш.  Унчыливуя савырнен, йолжо дене чумедылын, кидше дене корным лоҥден. Тыге, мутат уке, эҥер пундашыш волен шуо. А мурда огеш кой. Мо, шайтан?.. Пӧръеҥ нимом ышташ ӧрын. Кӱшкӧ ынде ийман мо? Ала шагат умдо семын йыр пӧрдшаш гын веле... Ала тыге  кычалмемым муам манын, изи пӧръеҥ изи йырым савырныш, вара кугуракым, вара эше кугуракым... Мутат уке, изи пӧръеҥ пычкемышыште тыртыш семын йыр-йыр пӧрдын огыл, но туге гынат кидше мурдашке тӱкныш. Колиге-влак тунамак, утараш толшым ужын, мурдаште шолаш тӱҥальыч. 

– Аҥыра гай ида толаше-ян, – изи пӧръеҥ нунылан мане, – поче-поче иктын-иктын лекса!

Вара икте почеш весым шыгыр рож гоч луктедыш. Тыгодымак шотлыш, кеч кумыт марте веле шотлен моштен:

– Икыт, кокыт, кумыт... – умбакыже шотлышыла койын йодын, – эше тушто улыда мо?

Кол-влакшат куанен вашештеныт:

– Эше тушто шольына уло.

Мучаш вет кунам-гынат толеш. Пытартыш колиге мане:

– Тетла нигӧ уке, мый пытартыш улам.

– Йӧршын ярненам, – шӱлалтыш изи пӧръеҥ. – Ӱнарем пырчат уке.

Изи пӧръеҥ тунар ярнен улмаш, серышке пытартыш колын почшым кучен веле ийын кӱзыш.

Омыж коклаште, ава кол вучен. Колын шинчаже шинчавӱд деч кошкен, ынде куан тул дене йӱлен.

– Тау тыланет, поро пӧръеҥ, – манын тудо.

– Тау тауштыметлан, – изи пӧръеҥ пелештен. – Мом ыштен кертынам, тудым ыштенам, молым огыл.

Изи пӧръеҥ серыш лекте. Капше кошкымеке, угыч корныш тарванаш ямдылалт, чиен шогале.

«Еҥын ойгыжо пытен гын, мыйын але сита, – шке семынже тудо шонен. - Теве тыште ӧрыктарыше йошкар шӱртӧ мундыра, тыште – мый. Шӱртӧ эҥер гоч куржеш. Мыйже кузе мундыра почеш вӱд гоч вончем?» 

Тыге изи пӧръеҥ шоналтен веле шуктыш, ала-могай йӱк-йӱан йоҥгалте, шургымо йӱк шоктыш, тунамак иктаж лу наре поч лупшалалтме гай шергылте. Ик тат гыч эҥер гоч кӱвар ямдат лие: шигол-влак йылгыжше тупышт дене тугай сылне кӱварым кӱварленыт! Изи пӧръеҥ мундыражым налын, ший кӱвар гоч вончыш. Йолат ыш нӧрӧ, шӱртат кукшо кодо.

– Йолташ-влак полшышт, – мане изи пӧръеҥ, – тау нунылан!

Но шигол-влак тидым колын огытыл. Келге вӱдыш ийын каеныт.

Изи пӧръеҥынат шигол-влакым ӧрын шонен шогаш тетла жапше лийын огыл. Тиде верыште кучалташат амал пытен. Тымык кас шке шем портышыжым кече ончык кудалташ ямдылалтын. Пич йӱд деч ончыч иктаж вере миен шуаш манын, изи пӧръеҥ вашкен. А шеҥгеч лишемше пычкемыш шке леведышыже йымак тудым пӱтырен. "Омо мыйым пызыра,– изи пӧръеҥ шонен, – пеш ноялтын". Тыгай шонымаш дене тудо йошкар шӱртым шупшыльо. Ончо-ян: мундыра  куштылемын!

– Корнем ынде кужу огыл, – ӱшанен пелештыш. – Ала тачак пӧртыл шуам.

Лапка чонгата гыч изи пӧръеҥ ялым ужо. Ялыште  пычкемыш.

– Ял мала, – шоналтыш изи пӧръеҥ.

Лачак ик окнаште веле тул койын.

– Шӱртӧ тушко нангая гын, тиде пӧртыш пурем, – мане изи пӧръеҥ, – пуремат, малаш верым йодам.

Чоҥга тайылыш савырнен. Тайыл тӧр да чара лийын. Шӱртӧ ни укшлашке пижедылын огыл, изи пӧръеҥ кӱешат шӱртнен огыл.  Йол йымалне регенче пушкыдо вакш семын шаралт возын.

– Мыйже пуйто кугыжа семын йошкар шартыш мучко ошкылам. – изи пӧръеҥ шке семынже шыргыжале. – Кугыжан ковержо йошкарге, мыйын гын ужарге, тыште гына  ойыртем. Адакшым тыгай пычкемышыште йошкар шартышыште мыйын йошкар шӱртем огешат кой ыле. Кызыт кеч изиш палдырна.

Изи пӧръеҥ мундыра почеш каен, а мундыра тыматлын пӧръеҥ пелен пӧрдын.

– Йӱд деч ончыч миен шуам, очыни, – изи пӧръеҥ куанен.

Тыге нуно ялыш миен шуыч. Мундыра веселан изурем мучко пӧрдын. Изи пӧръеҥат почешыже чулымын вашкен. Тул дене волгалтше пӧртын капка ончылныжо мундыра шкеак пӧрдаш тӱҥале. Ончыч ошман корно гыч капка дек, капка гыч пӧрт омса дек, омса гыч пӧртышкӧ. Изи пӧръеҥ почешыже пурыш.

Пӧлемыште вес изи пӧръеҥ шинчен. Саде пӧръеҥ воктен мундыра верланен.

– Поро кас лийже, толынат шуда аман?

– Тыландат кас поро лийже, – корныеҥ пелештыш, – толын шуна. Такшым "толын шуна" манаш лиеш мо, ала? Корно кужу ыле.

– Кӱчык корнат кужун чучын кертеш, – пелештыш суртоза да саламлалтын, кидым шуялтен кынеле. – Корно нерген ынде огына кутыро, тӱҥжо толын шуында. Мый, мут толмашеш, Онни Керянен улам. Онни лӱмем пиалан улмем ончыкта.

– Мый изи пӧръеҥ веле улам, – мане  изи пӧръеҥ,  – калык  мыйым тыге лӱмдымыла чучеш. Почто такшым Аатос Ала-Куло лӱм дене толеш. Иктаж-кузе лӱмдаш кумылет уло гын, кузе келша, туге ойлен кертат.

– Шич, Аатос, мый иктаж-мом пурлаш кондем, – мане Онни Керянен, – тый, очыни, шуженат.

Онни Керянен кочмо вер могырыш соптыртатыш. Изи пӧръеҥ пӱкеныш шинче. "Пӱкенже ондалчык гай пушкыдыс, – шоналтыш, – ондалымыжым ынде шарнем гын? Тудо йыр ласкан  ончыштын шинчен. Пӧлем ни изи, ни кугу огыл. Лачак келшен толшо. Да моткоч йытыра. Изи пӧръеҥ, чон канен, вуйым пӧрдыктыл, йыр ончыштын.

Онча: фикус воктен кайык шинча.

– Тиде тый улат мо? – изи пӧръеҥ кайыкым палыш. – Мом шоналтен шинчет?

Но кайык йӱкым ыш пу, ик вер гыч вес верыш чоҥештылын, жапын-жапын, вуйжым кумык кудалтен, нералтен.  

«Тиде товатат корнышто кум гана вашлийме кайыкак, товатленат кертам, но туге гынат, йоҥылышат лийын кертам», -  изи пӧръеҥ шоналтыш. Молыжым тудо шонен ыш шукто, молан манаш гын, кочмо вер гыч, ончылшовычым ӱшталше, Онни Керянен пӧртыльӧ да мане:

– Шич ӱстел коклаш, Аатос йолташ. Ынде кочкына да мутланена. Мыят, тыйым вучымем дене, кочкын шым керт, - пӧлем  мучко,  коҥга гыч кызыт гына лукмо, шӱвылвӱдым йоктарыше,  кинде ден пеҥгыде чай там шарлыш.

Тӱнӧ канде касс шем йӱдышкӧ савырнен шуктен. Неле йӱр пырче-влак окна яндам шодыртатен кыреныт. Но пӧрткӧргыштӧ шокшо да волгыдо лийын.

Тыге изи пӧръеҥ-влак шинчылтыныт. Киндым кочкыныт, пеҥгыде, пушланыше чайым кокымшо коркамат йӱыныт. Аатос Ала-Кулом коклан гына шинчапунжо йымач ончалын, тудын тыгай ойыртемалтше койышыжо лийын. Кок изи пӧръеҥ, ик мутым пелештыде шинченыт, нимом кутырен огытыл. Онни Керянен чулым шинчаж дене тыҥге-туҥге ончалят, вара мане:

- Ну?

Аатос Ала-Куло, тиде йодышлан кузе вашешташ манын, шоныш-шоныш... Вара шке пӧртыштыжӧ йылт шкет илыше изи пӧръеҥ нерген каласкалаш шонен пыштыш. Тиде пӧръеҥат илен-шӱлен да йокрокланен. Тыгакак ик эрдене тошкалтыш мучашыште ӧрыктарыше йошкар шӱртым мумыжым, вес кечын шӱртӧ почеш каяш лекмыжым да корнышто тудын дене мо лиймым каласкалыш.

– Теве ынде тыште улам, – мучашлан мане, – но алят ом умыло, молан мый тыште улам?

– Кайык,– мане Онни Керянен, – Ккайык, тол тышке!

Кайык Онни Керяненын вачышкыже толын шинче.

– Тиде Кайык, – мане Онни – тыйын омсат дек йошкар шӱртым намиен коден. Теве садлан тый тыште улат.

– Мый моткоч шкет  айдеме улам, – мане Аатос Ала-Куло. – Иктым гына каласем, мыйже йолташ лийын кертам мо, ала? Мый эре шкетын илен тунемынам.

– Тый йошкар шӱртын ик мучашыже  гыч вес  мучашышкыже ошкылынат, – мане Онни Керянен, – садлан мундырам шканет нал.

– Такшым мундыра дене шуко оҥай йомак кылдалтын, мундыралан кӧра шуко палымым муынам, — куаныш Аатос Ала-Куло. – Мутлан теве икте... каскаленам гын?

Тыге Аатос Ала-Куло угыч йошкар шӱртӧ дене кылдалтше йомакшым ойлыш, тыгак шӱртӧ деч ончыч лийше шуко манеш-манешым каласкалыш. Онни Керянен колышто, йодышто, тыгак шке шарнымашыже-влакым каласкалыш. Тыге пычкемыш йӱдат эртен кайыш.

– Колышт-ян, – эрдене Аатос Ала-Куло мане, – мыйын содыки ынде мӧҥгӧ кайыман. Мыйым пырыс ден пий вучат.

– Вес гана мутланен шинчаш толат вет? – йодо Онни Керянен.

– Мутат уке, – вашештыш Аатос Ала-Куло, – уло кумылын. Тыят мемнан дек пурен лек.

Тунам иже Аатос Ала-Кулон ушышыже возо: «мемнан могыржо» кушто лиеш? Ынде уэш мӧҥгышкӧ пӧртылаш йошкар шӱртӧ укес? Онни Керянен тудым сад пакча дек шумеш ужатен лекте. Кайык кок могырыш веселан чоҥештыле, кок пӧръеҥ йыр тыҥге да туҥге пӧрдӧ. Аатос Ала-Куло кайык почеш  укшлам лоҥден ончале  гын, йомакыште гай ӧрын колтыш: пече вес велне тудын пӧртшӧ. Онни шыргыжале:

– Мом мый каласышым! Кӱчык корнат кужу лийын кертеш!..

– Мый, очыни, пеш поян пӧръеҥ улам, – Аатос Ала-Куло пӧрт тошкалтышыштыже шонен шоген. Да ындеже йошкар шӱртым озажлан  намиен кодаш манын, пырысшым але пийжым йодаш манын, мужедын...

 

 

 

     

 

 

     

 

 

 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1