Елена Козлова, коми писатель

Шогертен кайыкем

ойлымаш

Вот тыге, пӧръеҥ-влак… Шке шогертенем дене курымем иленам, но могай кайык улмыжым пален омыл. Ынде шоно: кузе лийман. Шоно я ит шоно, пелаш – тошкен пытарыме ката огыл, тошкем мучашке луктын от кудалте.

Ну йӧра, кузе лиймым каласкален пуэм, а молыжым шке шоныза.

Мыйын лӱмем, значыт, Митипор Паш. Шукертак олаште прописатлалтше улам гынат, чонем дене оласе лийын шым шукто. Чонем дене эре тушто, шкемын шочмо ялыштем,  улам. Тушто мыйын родем-влак илат, кугу урлыкын иктаж лу тукымжо шке нержым ял пасуж деч умбаке ончыктен огыл. Ола, тудо, очыни, тӱня манынат ойлаш лиеш, но ял – рай. А мый тыште электросварщиклан тунем лектым да олаштак чыгынышым. Шуко жаплан огыл, шонышым. А вара – бах! – ӱдырым нальым. Шеҥгек савырнен ончалынат шым шукто, икшывем-влак почела шочыч. Туштак пачер волгалте. Викшым каласаш гын, ола мыйым тӱтан мардеж семынак шке кӧргышкыжӧ шупшыльо.

Айдеме илыш икшырымын ок эрте, тудо тӧрштыл-тӧрштыл куржеш. Тыҥге ончальым, туҥге ончальым, а йочам-влак кушкынат шогалыныт. Кумытын нуно улыт: кок эрге, ик ӱдыр. Нуно чыланат посна илат, уныкам-влак куандарат. Туге лектеш, шогертенем ден коча-кова улына. Ну, мо ковай, ойлем?.. Могай мый тыланет ковай… Ты мутлан сыралеш шогертенем, вот тыге!

Мый молан ойлем: шогертенемже йылт локтылалт каен. Да тыге локтылалтын, шкежат ом пале кузе лияш, мом ышташ.

Пытартыш шым ий оласе вӱдканалыште сварщиклан пашам ыштем. Тыге мемнан конторыштат лӱмгече пайрем толын шуо, шымле ий пералтыш. Вуйлатыше-влак ты пайрем кечым театрыште палемдаш темлышт, чылаштланат ӱжмашым пуэдышт. Ончыч концерт лиеш маньыч, вара каныме кас. «Каена мо?» – шке шогертенем деч йодам. Тудыжо куанен. Мыланем гын ты лӱмгече, чыным каласаш гын, кузе эртен, тугак кудалын. Садлан поснак оҥай ыле пелашемын театрыш каяш ямдылалтмыжым ӧрдыж гыч эскераш. Тольо ӱп тӱредме вер гычет – батюшки! Трукышто шогертен кайыкемым шымат пале. Вуйыштыжо мугыр кудыржо, шинчажым сӱретлен, шинчагомдыш пунжым шемемден, кӱчшым лак ден петырен, эшеже тамле духим шӱралтен. Тиде веле гын, эше йӧра ыле, ала-кудо йолташ ватыж деч йылгыжше тувырым конден. Кол окса гай йылгыжше чиемым шке ӱмбакыже шоҥале гын, воштончыш ончыко шогале гын, оҥлашем пел метрлан ӱлык кержалте. Тупшо… тупшо, юмарале, чара!

Тый, ойлем, теве… тупетшым иктаж-мо ден петырем ыле. Кылмет… А тудо чурийончыш гыч шинчажым огешат кораҥде. Ойла: тыгай вишым петырашлан огыл пӱчкын луктыт.

Тыге тудо. Салтакын шинельыштыжат виш пӱчкыш  уло. Но нимат огыл, огыт кылме.

Мом ынде ышташ? Мыят канде корнан сур костюмемым луктым, пар полдышан. Йошкар галстукым шӱйышкем кылдышым. Тарванышна. Ошкылам да шонем: кузе вожылмем ден йӱлен каяш огыл. Шогертенем ужгажым кудашеш да уло калыклан чара тупшым ончыкта гын?

А нимат огыл, арам азапланенам. Тӱҥжӧ, калыкет нигунарат ыш ӧр, мӧҥгешла, келшыш веле, поснак пӧръеҥ-шамычлан. Лӱмгече лӱмеш увертарыме концертым шинчен эртарышна, чыланыштым  залыш ӱжыч. Ик велым сий дене темше ӱстел-влакым вераҥдыме, вес велым кушташлан яра кумдык.

Кузе сем йоҥгалт кайыш, туге мыйын шогертен кайыкемын шинчаштыже ияиге-влак чӱчкалтышт. Мый пуйто воктенже укеат улам. Шога, оранек йылгыжше, да йолжо дене тавалтен чӱчкалта. Теве чӱчкен шуктыш: ала могай пӧръеҥ ората кушташ ӱжӧ. Вот тыге лие, да мо тарваныш! Кузе тудо куштыш, кузе чоҥештыле, тидым ойлашат ом тӱҥал. Да тидын нерген ойлаш мутер поянлыкемат ок сите. Ик гана куштышт, вес гана, уэш да уэш… Мемнан талгыде-влакна пуйто туленыт, ӱчаш-ӱчаш тудым кушташ ӱжыт.  Шогертенем мыйынлак чучеш, тунамак мыйынат огыл. Кид гыч кидыш коштмыжым, чаткан гына тавалтымыжым, пыльгыж воштылмыжым ончышым-ончышым… Арамлогар-шамычет ну пӧрдыктылыт, мыйын чонем козырге тарваныш. Ом ондале, пӧръеҥ-влак, пуйто уло чонемым кӧргем гыч азыр дене кӱрышт луктыт. Руалтен кучышым пелашемым кидше гыч, шот дене, поро дене каяш манын, а тудо мыйым клоп шинчапунжо дене: мый, манеш, тышке тынар эр каяш толын омыл. Угыч кушташ пиже.

Шӱвальым мыят, тамак йӱлалташ лектым, чонем олмеш тамак йӱлыжӧ, шонышым. Ик пӧръеҥ тӱшка дене шогылтым, весе дене – шижам, вашке пылышем гычат шикш лекташ тӱҥалеш. Пӧртыльым шогертен кайыкемым ончалаш. Лучо пураш огыл ыле. Мемнан-шамычет йыр шогалынытат, совым пеш кырат, копаштымат огыт чамане. А покшелне мыйын шогертенем кушта, солыкым веле рӱзалта. А тудын воктенже мемнан слесарьна, Ортяков, узо комбо гае коеш. Шинчылдал тӧршталта, йолтаганжым пералта, ну комбо, комбо… Шогертенем йыр пӧрдеш. А тудыжо тыге кушта, пуйто кап-кылже лыдырген ажгынен, мыйын нерген огешат шарналте, шонашат монден. Вот шулдакан курчак!

Яндар южыш шӱлалташ лектым. Йӱштӧ теле йӱдым уремыште шуко от шого, пӧртылаш перныш. Залыште йыр шогалме шот пытен, а мыйын шогертенем, Ортяков пелен пызнен, тыматлын вальсым тошкыштеш. Тудыжо, вожылдымо, кувалдыж дене ӧндалын, а шогертенем эсогыл шинчажым кумалтен.

Шке семынем кум пачашан ятлыме шомакым ойлен чийышымат, мӧҥгӧ велыш тошкышым. Тек кеч уло вӱдканал дене ӧндалалтеш, мыланем ынде садиктак, шонышым.

Кок шагат гыч мыйын коват толын пурыш. Шолгым гай шокшо, йошкарген пытыше. Коеш, ик куштымашымат коден огыл. Мо тый, ойла, мыйым коден кайышыч? Туге, вашештем, коден кайышым, пӧръеҥ ӱмбак кержалтынатат. Тӱрвӧ оваргыш. Нигӧн ӱмбакат кержалтын омыл, лачак кушташ гына йӧратем, ойлалеш.

Ну, эше мо кӱлешым ваш-ваш ойлышна. Тылеч вара ынде мый телевизор пелен малем. Такшым маленжат ынде ом керт, эре шонем. Вот вет кузе лектеш: тынар ий пырля иленна, а мый шогертен кайыкем тыге вашке вуйжым йомдарен кертеш манын тогдаенат  омыл. Но тӱҥжӧ, мыланемже мом ышташ ынде? Тыште вет але - але: але мый шке шогертенем коден каем, але кушташ тунемман. Тӱрлӧ Ортяков-шамычше чонемым азыр ден ынышт кӱрышт. Кузе шонеда, пӧръеҥ-влак?    





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1