Егор Загребин, Эҥер воктенсе пӧрт

Ольгуш

Егор Загребин, одо прозаик

Эҥер воктенсе пӧрт

Чодыра мучко пычалым сакен коштшыла, Почиҥгашке логальым. Теве тудо, йӧршеш тора огыл. Изи гына ял эҥер воктенысе арама коклаште пызнен. Кӱкшака гыч кеч ик оралте леведышым ужаш тӧчем, но арам. Тополь, ломбо, куэ, кудыр вуян арама гына шарленыт.

Тиде ялышке ме кажне шошым мураш-кушташ коштына ыле. Ӱдыр-влак, гармонь йӱкым колын, тошто писте йымак чумыргеныт. Такмакет, лудышмурет, тывырдыкет – могай тушто «мӧҥгӧ», йӱдшӧ гына ситыже ыле. Но йӱдшӧ йодын ок шого, чоҥештен эрта, эрвечын ош тасмам шаралта. А ме, каче-влак, ӱдыр таҥлан шокшо мутым ойлен шуктен огынал. Вашкерак, писынрак уто шинча деч шылашет…

Тыге, рвезе жапым шарналтен, пасугапка олмышко волен шумемат шым шиж. Шогальым: мо тыгае? Пронькан пӧртшат, Вӧдырын суртшат уке. Да ты вержат пуйто уке, колен пуйто… Шып, тымык. Эсогыл кайык йӱкат ок шокто. «Але вара ты ялым коден кайыме? – семынем шоналтышым. – Пӧрткайыкат ок чывыртате – тугеже, ик чонанат уке».

Ӧрмаш, урем тайыл дене ошкылшемла, мыйым шӱлык ыш авалте, мый моткоч вожылынам! Умылаш лийдыме вожылмаш. Шижде йырым-ваш ончальым. Нигӧ уке. Нимогай шинча, эсогыл янда шинчан тӧрзат уке. Молан тугеже ӱмбалнем ӧрдыж гыч ончышо, шылталыше ончалтышым шижам? Теве шӧрын кайыше пӧрт рожын шинчаж дене мыйым ужатыш. Теве тыгаяк окна гыч Йогыр Гриш ӱмбакем ончале, теве Начи кокай вуйым рӱзалтыш: ай-яй-яй… Ончал, мош савырнен илышна. Тый, поро айдеме, да тыйын оръеҥет тыште кодыда гын, тыгай лиеш ыле мо? Ӱдырнажымат ондалышыч. Мотор ой-пидышым пидыч, шошо йӱдым толын коштыч, а марлан шыч нал.

Чынак, мый Граня дене келшышна. Чот келша ыле мылам – комдык неран йыргешке чурий, весела шӱм-чон. А вара – мо, корнына ойырлыш… Ынде сурт воктенже мардеж гына модеш, леведыш ӱмбалне шырпешталтше оҥам тарватылеш, теве-теве налын кудалта… Ты оҥан тӱкнымӧ йӱкшӧ шӱмемым перкала. Кушто кызыт Граня? Кугу олаште але пошкудо ялыште? Кушко лийын?..

Лийын, лийын… Ала-кунам тыште мотор оралте-влак шинченыт, а ынде яра сурт олмышто тӱрлӧ арвер шала пӧрдалеш: вочко, шоваш, урва ате. Ончычсо илышым нуж ден коншудо авыркалаш толашат. Теве – шкет пеледыш вондо, пуйто мондалтше шӱгар ӱмбалне шога.

Уке, ом йӧрате мый пуста, чондымо олмым. Кажне гана шӱмыштем пиктыше нелытым шижам. Нелытым да чон коржмым…

Такшым, мо мыланемже? Могай титакым ыштенам? Шукертак ял гыч каенам. А кодам ыле гын? Почиҥга тунам пелед тӱзлана ыле мо?

Но чонын арже ты шонымашым колын огыл, чон коржын. Писын савырнен, ты вер гыч кораҥ каяш тарванышым веле – мяу манме йӱкым кольым. Вуй ӱмбалнем нӧлтшӧ тавысе вара ӱмбалне йошкар пырыс шинча. Ӱмбакем шужышо ӱшан дене онча. Мый тунамак тупмешакемым рудалтышым да шокта тыртышым шуялтышым. Ты татыште эн ӱшанле йолташан лийым. Пырыс мырлалтыш, капше дене кемем деке пызныш, кидышкем тольо. Пуйто «Мо мыйым чыланат кудалтенда?» мане. «Кузе мый телым илен лектам? Мыйын тыште кодмем шуэш, колям кучен илынем».

Трук йӱмем шуын колтыш. Йӱштӧ вӱдым, келге таве гыч шер теммешке, но ыш перне: таве пура шӱйын, пырняжат луштырген йоген.

–Теве тыге шернам темышна, – пелештышым йошкар пырыслан. Тудо ыш вашеште, лачак оҥышкем гына утыр пызныш.

–  Пуро мемнан деке. Урвам подылтем, –  трук ӱдырамаш йӱк йоҥгалте.

Мый эсогыл чытырналтым. Туге вет – нимогай чонанат уке ыле, и на теве – йӱк. Сайрак каласаш гын, ныжыл йӱк. –  Мый шаҥгысек тендам эскерем. Урымдем дене пырля ломбыгичкым кочкына, –  эргыжын кудыр вуйжым ниялтен, лишыл палыме семын шыргыжале ӱдырамаш.

–  А тиде кӧ? – мыйын нерген йодын шуктыш рвезе.

– Йолташ, – вашештыш ӱдырамаш да кидым шуялтыш: –  Ну, салам, Миклай!

–  Салам, Ольгуш, - ынде мыят помыжалтме гай лийым. – Кузе тый тышке логалынат?

–  Да тыште мыйын пыжашем, шочмо верем. Мемнан суртна – теве. Эргым, Миклай чӱчӱм унала ӱж.

–  Мемнан варене да шинчалтыме поҥго уло. А тендан олаште ни курезыже, ни рыжыкше. А мемнан ялыште ты поянлыкым кеч кольмо дене куо.

– Миша, тый ӱжат але уке? – угыч шыргыжале Ольгуш.

–  Ойлемыс: мемнан чыла уло! А мый… А мый тендан деч ончыч куржын миен шуктем! – кычкыралят, тунамак урем тайыл дене мундырала куржын колтыш.

–  Ачажым ужмыжо шуын, векат. Ужат, кузе шикшалте, –  почешыже ончен, пелештышым мый.

– Йоҥылыш лият. Тудын ачаже уке, – вашештыш Ольгуш.

–  Кузе уке?

–  Ме пырля огына иле. – Мутланымашым вес йогыныш савыралаш манын, Ольгуш корно воктен тӱзланыше вис-висым кӱрльӧ. – Ончо могай пайремле! Чын?

– Чынак, – мыят келшышым. Титакемым шижым: –  Тый нелеш ит нал, мый шым пале…

– Нимат огыл, – вашештыш Ольгуш. – Йӧра, тыге лийже. Чыла каласкалем. Уке гын адак тудын нерген йӧрдымын шоналтет. Кудалтен ман, да тулеч молат.  А мый шке титакан улам. Койышем шотлан толдымо.

– Ойлыштат, мыйже тыйым палемыс.

– Уке, мый еш илышлан йӧршеш йӧрдымо кушкым. Шарнетыс, кузе мый сылне ончыкылык  нерген шонакалаш йӧратем ыле. Кызытат тыгаяк улам, илыш нигунарат ыш вашталте. Каласе мыланем: шонанпыл марте пелйола тӧрштыл шуат гын, пиалан лият – ӱшанем. Ораде семын… Омешемат эсогыл я ош карап, я канде-канде толкын конча… Векат Гриным утыжден лудынам. А пелашем, кеч-кунамат чын шонен моштышо, сай айдеме ыле. Кузе ойлат, физик, лирик огыл…

Да, Ольгуш – уке, тудо физик огыл, мый сайын шарнем. Тудо лум ӱмбал пеледыш семын куанен кушко. Ӱпшым канде-канде тасма дене келыштара ыле. Нигӧ денат ыш келше гай чучеш, Гриным шотыш налаш огыл гын. Ӱшанен вучыш кугу йӧратымашым. Вучен, ӱшанен, ондалалтын - йодышташат йӧндымӧ. Очыни, шкеак шонен луктын айдемым. Ала йӧратенат. Уке, йӧратенак, очыни. Но тыгай куатле йӧратымаш, могайым тудо ӱшанен вучен, илышыште ок лий. Уло дыр шым теҥыз шеҥгелне, куминдеш кугыжанышыште –  йомакыште.   

– Тугеже ойырленда? – тоштынак йодым.

– Да кузе каласаш… Мишам налынам да каенам. Ынде мемнам нимо ок ушо. Кузе вес семынже, Миклай? Авамат мыйым тыге куштен… Айдемын ик чонжо, ик йӧратымашыже. Тудо лу ий ачамым вучен. Колымыж нерген кагазым налын гынат, садак вучен. Вучен шуктен. Ачам пӧртылын. Тыге вот, Миклай… Тыгай мыйын илышем. А шкеже кузе илет? Ӱдырым налынат? Икшывет улыт?

– Ну, кузе… Шке почеш икшывым кодыманыс. Кеч шарныже, «Лийын мыйын ачам» манже…

– А ойленат, шоҥго каче лийын илем... Гранятым шарнет?

– Кузе ом шарне? Йӧратенам.

– А тудо тыйым кызытат йӧрата. Да-да!

– Но вет тудо марлан лектын. Кузе каласаш, шке кумыл дене.

– Шке кумыл дене?.. Шукерте огыл тудым ужынам – тугаяк чолга, мотор. Кок ӱдыржӧ уло. Тыйын нерген шарналтыш. Монден ом керт, ман ойлыш. А пелашыже ушкала, манеш, –  шкеже воштылеш. Вашкыктымыжланат, кидым лупшалын, лыт-лыт воштылын, «Йӧратет гын, вучалтет» веле мане…

Тӧрза почылто, окнаште Миша койылалтыш. Шеҥгелныже йоча жап гыч поро увер семын Юлия Васильевнан чурийже волгалте…

Школышто тунемме годым мый сылнымут урокышто Юлия Васильевналан вашмутым пуэнам. Кызытат тудо пуйто мыйым йодыштеш: мо нерген возат одо серызе-влак? Могай спектакльым одо театрын сценышкыже лукмо? А шкеже ты жапыште ӱстел сийым пога: теве чие варене, а теве эҥыж – тамлен ончо. Поҥгыжат тений  тамлын шолталтын. Мый вашештенам да тунамак чолган чыла тӱрлӧ сийым тамлен ончаш сӧренам. Тыршыше тунемше семын, эҥер воктен шогышо шкет пӧртыштӧ илыше,  ший ӱпан туныктышем эрелан шарнен кодшаш гай онченам.

Ольгуш каныш жаплан пӧртылын улмаш. Тылеч ончыч эргыже толын каен. А моло жапше – кудалтен кодымо ял, рожын тӧрза, чоным вургыжтарыше тымык.

– Йӧсӧ дыр шкетлан, Юлия Васильевна? – тоштын йодым. – Поснак телым. Пумат кондыман, коҥгамат олтыман.

– Молан мыланем йӧсӧ лийшаш? – шыргыжале тудо. – А кушто куштылгырак? Тыште мыланем чылажат лишыл, палыме. Кажне пушеҥге, кажне тайыл дене мутым вашталтем. Ик илыш, ик пӱрымаш, тӱҥалтыш гыч мучаш марте… Тевыс кунар мыйын йолташем уло, – книга шӧрлыкым ончыктыш Юлия Васильевна. – Шумат еда мый декем школысо икшыве-влак толыт. Пумат шелыт, вӱдымат кондат, кӱварымат мушкыт…

– Пеленем ӱжам-ӱжам – огеш кай, – вуйшиймыла Ольгуш пелештыш.

– Омак кай! – шке мутшым шындыш кудыр вуян Миша. – Курык гыч ече дене мунчалташ тӱҥалам. Пумат пӱчкедем. Тыге вет, ковай?

– Тыге, эргым, тыге… Тый йод: молан ом кай? Олашке, рӱдӧ илемыш… Тышеч каяш – шкем шке коден кайыме дене иктак. Теве шӱгарла – тушто мыйын Ондрем, эн лишыл айдемем. Кузе кодем, кӧлан? Оласе юж денат шӱлен ом керт. Пурак, шикш дене кол семын пич каем. А тыште – эше изиш илем. Икшывем-влакат илымем годым тек толыт, тек шочмо пыжашыште канен каят. Уке, ом чеверласе мый ты вер дене. Ок лий. Шуко кодын огыл мылам, эргым. Шоҥгемынам мый…

Чодырасе кӱкшака ӱмбалне чарналтен, эҥер воктенсе пӧртым ончалнем ыле. Тӱрлӧ тӱс дене йолгышо арама кокла гоч ужмем гаяк чучо. Уке, мый ужде эрташ тоштын омыл, кызыт гына ылыжше тулойыпан шижмашын ик изи пырчыжымат йомдараш лӱдын, кӱлеш мутым кычалынам.

Йӧратымаш?

Ӱшан?

Шочмо вер…





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1