Алексей Бахтин Пушеҥге

Ойлымаш

Ача-аважын илыме кок пачашан шуко пачеран пӧрт. Тӧрза деч корно марте йыраҥлен пытарыме пакча, пуйто шултыш дене шуледыме. Кажне ешын шке йыраҥже. Кужытшо иктаж кумло метр лиеш, лопкытшо - тудын, Абдуллан, йолтошкалтышыже.

Абдулла кияр парник лукышто шинча, парняж дене кугыжа годым велыме оксам пӧрдыктылеш. Тиде вӱргеньым кызыт гына муын, йыраҥым кӱнчымыж годым. Ынде август шуын, парник пуста, Абдуллан воктене лачак клёнко лостык гына чонанла шывыртата… Вес лостыкшо мардеж почеш пӧрдын кайышат, олмапу тӱҥыш пиже. Абдулла я олмапум, я пӧртым, я воктенак ала-мом муньыртатыше пошкудым - Тайра кокам - ончалын, тӱрлым шонкала. Витле ийышке тошкалын, а оръеҥ семынак чулым, чолга. Теве кызытат, Абдуллан паша деч посна шинчылтмыжым ужын, вийналте да, ик тат шымлен ончалын, яндар йӱкшӧ дене кычкырал колтыш:

– Кеч олмапужым руэн кудалте, Абдулла! Кунар ий кушкеш, ик олмамат ок пуыс. Ача-аватын кидышт ыш шу, а тылат садак кызыт нимом ышташ.

Абдулла пошкудым шӧрын ончале да нер йымалныже вудыматыш:

– Тений кок олмам пуэн.

– Тудыжат ужарге да тыйын вует семынак пешкыде! – Тайра воштыл колтыш.

Абдуллан вуйышкыжо ший покшым возын гынат, ийготшо дене кумло ий веле шуэш. Йӱдвел мландым тореш-кутынь коштын пытарен, пиалым кычалын. Ынде ешыжат уке, тошто йолташыжат йок. Шуйналтше корно да пагыт чыла поген нальыч.

Тайра кокайлан тудо нелеш ок нал. Пошкудо вате чылашт денат эре тыгаяк. Мом шона, тудым ойла. А ты олмапум Абдулла полмезыж годым шынден. Ача-аваж дене Озаҥ воктеч куснымышт деч вара идалык эртымеке тиде лийын. Ялыште лачак ик татар еш лийын. Абдулла лӱмжат тыште пеш шуэн вашлиялтын, садлан рвезе шке семынже мотор лӱмжӧ денат кугешнен. А пошкудо рвезе-влак умылен шуктен огытыл: койышлана, шоненыт. Кредалын нунын дене, а вара келшаш тӱҥалын. Эсогыл варажым Эчан йолташыж дене Йӱдвелышке чымалтыныт. Витим вӱд дене шолым волтеныт, чодырам руэныт, таймень колым кученыт, янлыкым сонарленыт. Эчан ӱдырым налын, туштак кодын, а Абдулла шкетын мӧҥгыжӧ пӧртылын.

Латшым ий жапыште пушеҥге кушкын, кӱкшӧ лийын. Лачак олмаже гына уке. Ала шун рокан мландыже титакан – ондак тыште корно шуйналтын улмаш, кӱнчаш – орлык. Ала эше иктаж-мо…Саскаже гына уке.

Абдулланат нигӧ уке. Тиде кечылаште аважым тойыш, ачаже эше ондакак тудын деч поснак ош тӱням коден.

– Тый кум пудам нал да рӱдышкыжӧ кыре, тунам олма лиеш! – кычкыра Тайра. – Чыным ойлем, мом воштылат?

– Да вот шонем, ондак, кунам эше пуда лийын огыл, мом ыштеныт?..

Шӱвале Тайра  кокай, уло вийже дене кольмыжым мландышке керале – кидше дене ягылген пытыше кольмо вурго лӱҥгалт гына кодо. Да Абдулла деке ошкыльо.

– Пу-ян, шке руэн кудалтем. Кроликлан йӧра. Уке гын мыйын йыраҥем ӱмылтен шога…

Абдулла нимомат ок вашеште.

Тайра кока товарым кондыш. Ик-кок гана руале… Ямде. Пушеҥге Абдуллан кӱнчымӧ мланде ӱмбаке йӧрльӧ. Клёнко лостык укш деч утлыш, мланде ӱмбалне пӱтырналтын, пӧрт деке пӧрдын кайыш…

Кастене Тайра кокай дене чайым йӱыч.  Тудат ынде шкет ила. Икшыве-влак кушкыныт да чоҥештен каеныт, а тудо кодын. А пелашыже нерген Абдулла нимомат ок пале. Еҥ илышым пургедаш тудо пешыжак ок йӧрате.

– Эх, кает ынде, Абдулла. Кеч ачатын чоҥен кодымо левашыжым мылам пӧлекле. Пешак мотор леваш. Нӧрепыштыжӧ мый шинчалтымым аралем ыле. А тый пӧртыл толат гын – шке тукымемла вашлиям! – Тайра кокай чайым подылын йошкарген пытен, утыр веселаҥын. – Ачат-аватым шарнен уштыманыс…

Йыҥгыртыде, омсам тӱкалтыде, изаже пурыш. Каҥга, кӱкшӧ капан. Тайрам ала-кузе шымленрак ончале да помышыж гыч пел литр ош аракам лукто. Абдулла подылмо деч кораҥнеже ыле, но пуста пачерыш пӧртылшашыж нерген шарналтышат, кидым лупшале. Шӱдӧ грамманыш темышт. Тайра кокай, келгын шӱлалтен, тудын ача-аважым ушташ пиже, ала-молан Абдуллан пачер пырдыжыште кечыше ковёржым шарналтыш. Изаже, ойжо дене келшышыла, вуйжым рӱзалтыш, а вара руштын, ӱстел воктенак мален колтыш. Пелйӱд лишан Абдулла нунын ден чеверласыш, кудывечыш тамакым шупшаш лекте. Ала-можо тудым пакча могырышко шупшыльо. Пурыш тушко, пычкемышыште вор семын пырдыж воктене эртыш. Кокымшо пачашыште Тайран окнаже гына волгалтеш, ты волгыдышто олмапу пундыш ошын коеш.

Абдулла пундыш деке лишеме, мланде деке пӱгырныш, парняж дене руалме верым йыгалтыш, неле копаж дене пундыш вуйым петырыш, шинчажым кумыш. Угычын тиде пушеҥгым шындыме сӱрет шинчажлан кончыш. Кончыш, кузе ачаж ден аваже тудын  моштыдымыжлан кӧра воштыльыч, а эрге вашештен: вашке те олмам тамлаш тӱҥалыда. Полмезе,  вес ийынак олма шочеш манын, моткочак ӱшанен. А ий-влак эртеныт, олмажымат вучен ыш шукто, ача-аваже икшывыжымат ышт уж.

Молан тугеже тудо ты пушеҥгым шынден?

Кочо Абдуллан чоныштыжо. Кынел кайымыже шуэш, но тунамак вес шонымаш тудым руалтен куча: пундыш ӱмбач копажым нӧлталеш гын – тунамак чоныштыжо ала-мо кӱрылтеш да шортын колта. Тунам ала-мо пелен шкежат шортеш. Молан тыге?

Илышыште тудо тӱрлыжымат ужын - нигунамат шортын огыл, а ынде ала-могай пушеҥге верчын шортмыжо шуэш.  Да тыгайжым тудо шӱдӧ дене руэныс.

…Тайра кокайын тулжо йӧрыш. Олык  гыч тӱтыра пӧрт воктеке нушкеш. Эрвел волгыдо шем кавам шӱтен. А Абдулла алят пундыш воктене шинча да пулвуй коклашке вуйжым шылта.

 





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1