Александр Пушкин

Александр Пушкин

Колызо да кол нерген йомак

 

Илен улмаш ик шоҥго шке куваж дене

Гӱл-канде теҥыз сер воктене:

Рокпӧртыштӧ илен тӧченыт

Лач кумло ий кум идалык:

Чал кугыза келде ден(е) кол кучалын,

А кувава меж шӱртым шӱдыралын.

Ик кечын теҥызыш келдежым шуыш, –

Лектеш келдешан лач вӱдпорсын.

Келдежым вес гана кудалтыш, –

Лектеш келлдешан адакат вӱдшудо,

А кумшо гана кудалта да –

Конда келде лачак ик колым,

Тыглайым огыл – шӧртньӧ колым.

Сӧрвалыш кугызайым шӧртньӧ кол,

Айдеме йӱк ден пелешталын:

«Кугызай, колто мыйым теҥыз вӱдыш,

Шерге ак дене тӱлем ышкемым.

Мом йодат – чыла шуктем, кертам мый».

Лӱдын колтыш шоҥго, чот ӧрмалгыш:

Колым кумло ий да кум идалык кучыш,

Колын огыл але марте колын йӱкшым. 

Шоҥго, пелешталын поро ой-шомакым:

Колтыш колым теҥыз вӱдыш:

«Юмо сакле тыйым, шӧртньӧ кол,

Пӧлекет мылам нимат огеш кӱл.

Ийын иле канде теҥыз вӱдыштет,

Иле йӱштыл шке эрыкыштет.

 

Шоҥго куваваж дек пӧртыл толын,

Ойлыш ужаш лийдыме масакым:

«Кученам ыле мый таче колым,

Но тыглайым огыл – шӧртньым.

Мемнан семынак палласыш йӱкын,

Канде теҥызыш колташ сӧрвалыш,

Сӧрыш мылам шерге дечын шерге акым.

Мый шым тошт туддеч налаш тыгай шомакым.

Канде теҥыз, тек тудым сакла».

Куваваже кугызажым шой ончале:

«Ораде тые, аҥыра!

Шыч мошто йодын кеч ик ырым,

Йылт яра налам ыле кеч волым,

Вет мемнанже лошак шелын».

 

Кайыш шоҥго канде теҥыз деке;

Тарванале модын вӱдшӧ, толкыналт.

Шӧртньӧ колым ӱжын кычкырале,

Ийын толын колжо йодылдале:

«Мо кӱлеш тылат, чал шоҥго?»

Вуй савен вашештыш кугыза:

«Кол-кугыжа, чамане мыйым,

Кувавам йӧршеш вурсен пытарыш,

Чон ласкалыкем йомдарыш:

Кӱлеш улмаш тудланыс чапле вол;

Шкенанже лошак шелын шол».

Шӧртньӧ колжо вашешта:

«Ит коляне, пӧртыл юмо дене пырля,

Тыланда лиеш у вол эрла».

 

Чал куваж дек пӧртыл тольо шоҥго,

Ончылныжо уло вол – пеш чапле.

Утыр чот кува ырлен ырла:

«Ораде шоҥго, аҥыра!

Йодыныс ты волым, пелторта!

Могай пайдаже волышто, сӧрма!

Пӧртыл угычын колет дек,

Вуй савен туддечын йод у пӧртым».

 

Кайыш шоҥго канде теҥыз деке

(Вудакаҥ тарваныш канде теҥыз).

Шӧртньӧ колым кычкырале веле,

Ийын тольо колжо, йодо:

«Мо кӱлеш тылат, чал шоҥго?»

Вуй савен пелештыш кугыза:

«Кол-кугыжа, чамане мыйым,

Кувавам адак вурсен пытарыш,

Чон тыныслыкем йомдарыш:

Пӧрт кӱлеш кычалтылше кувамлан».

Шӧртньӧ кол шыман вашештыш:

«Ит коляне, кае юмо ден пырля,

Лиеш чапле пӧрт эрла».

 

Пӧртыл тольо шоҥго мӧҥгӧ велыш,

Тунамак рокпӧрт шинча гыч шулыш:

Сото пӧлеман полат нӧлталте,

Кермыч тӱньык ошемдалт волгалте,

Капкажат чоҥалтын тумо оҥа дене,

Чал кува шинчен тӧрза воктене,

Йылт монден тӱняжым, кугызам шудалын:

«Эй, ораде, тые, чылтак аҥыра!

Пӧртым кӱчен налыныс, сӧрма!

Кае, угыч вуйым саве колетлан.

Мый ынем лий шем кресаньык вате,

А лийнем чапланыше дворянке».

 

Соптыртатыш шоҥго канде теҥыз деке

(Вургыжал тарваныш канде теҥыз).

Шӧртньӧ колым ӱжын кычкырале,

Шӧртньӧ колжо пӧртыл йодылдале:

«Мо кӱлеш тылат, чал шоҥго?»

Вуй савалын, кугыза вашештыш:

«Кол-кугыжа, чамане мыйым,

Кувавам адак вурсен пытарыш,

Чон ласкалыкем йомдарыш:

Шем кресаньык вате лийын шерже темын,

Савыраш йодеш чапланыше дворянкыш».

Шӧртньӧ колжо вашештале:

«Ит ойгане, пӧртыл юмо ден пырля».

 

Пӧртыл тольо шоҥго шке куваж дек,

Мом ужеш: полат пеш сылне,

Ший тошкалтышеш кува шогалын,

Выльгыжше коваштым вачымбак шоҥалын,

Калпакшат йолга – шӧртнян парча,

Неле жумчуг оҥышто кеча.

Парня еда шергаш – шӧртньӧ,

Тавалташ гын – кем йошкарге.

Тыштак тарзе-влак шогат, чон вургыж,

Кувава кычкыракала вел шӱрдыл.

Кугызана пелешта куважлан:

«Илет-кутырет, паяр вате-дворянке,

Шӱм-чонет ынде резан волгалте?»

Но кува пеш шыдын кычкырале,

Колтыш сомылкалчылан имне вӱташке.

 

Эртен арня, эртен шым кече,

Кувана ялт лийын опкын.

Кугызажым угыч кол дек поктыш:

«Вуйым саве, мие, колет деке;

Ынем лий чапланыше дворянке,

А лийнем мый уло эллан кугыжа».

Лӱдӧ шоҥго, эркынрак пелештыш:

«Мо, кувай, ушет каеныс ялт?

Рыҥ шогалын, раш ойлен от моштыс,

Тыйым кугыжаныш пытара вет воштыл».

Но кувана ажгынале веле,

Шӱргыж гыч марийжым совыш:

«Тый кузе тоштат ваштарешем ойлаш,

Чап лӱман дврянкым шылталаш?

Ошкыл теҥыз дек, тылат ойлем,

А уке гын, виешат поктен колтем!»

 

Угыч кугыза волале теҥыз серыш

(Шемын койо канде вӱдшӧ),

Шӧртньӧ колым ӱжын кычкырале.

Ийын тольо колжо, угыч йодо:

«Мо кӱлеш тылат, чал шоҥго?»

Вуй савалын кугыза вашештыш:

«Кол-кугыжа, чамане мыйым,

Куваем адак шудал пытарыш:

Мый дворянке ынем лий, манеш.

Кугыжаныш кугыжа лийнеже!»

Вашета шыманак шӧртньӧ колжо:

«Ит ойгане, пӧртыл юмо ден пырля!

Поро. Лийже кугыжа!»

 

Кугыза куваж дек пӧртыл,

Ужо кугыжан мотор полатшым,

Кӧргыштӧ, ӱстел коклаште,

Кугыжа кува  шинча сийлалтын:

Вес теҥыз серын вӱдшым подылал,

Сӱрет печетян ал мӱгӱндым пурлын.

Паяр, дворян-влак йырже пӧрдыт,

Тӱткын оролат оролжо-влак,

Вачӱмбалныштак кучат товарым.

Кугызана лӱдын колтыш,

Кӱвар йотке вуйым савыш:

«Поро кече, шыде кугыжа,

Ну ынде кеч шерет теме?»

А кува огеш ончалыс тудым,

Кугызам виешак поктен луктыт.

Шуралта паяр, дворянжат покта,

Шӱй гыч руалтен шӱкалыт шоҥгым.

А омса воктен орол-влак

Чуч товар дене огыт руал.

Тудым воштылын, койдарыш калык:

«Тыланет тыгак кӱлеш!» - сотарыш, -

Шарне ончыкылан, шоҥго покыр,

Еҥ издерыш ит шич, сокыр».

 

Эрта арня, эрта шым кече.

Кувана йылт лийын весе.

Тарзыж-влакым шоҥго деке поктыш,

Шкеж дек ӱжын кондаш шӱдыш.

Ойлыш кугызалан кувана:

«Кае, вуйым саве шӧртньӧ коллан.

Кугыжа тетла ынем лий,

Теҥыз тӱнялан лийнем оза,

Илыме верем лиеш тек Окиян.

Шӧртньӧ кол тек кул лиеш мылам,

Тӱрлӧ сомылкам шукта тунам.

 

Ваштареш ойлаш ышт тоштыс шоҥго,

Шыпак лие, ой ок йоҥго.

Лектын кайыш канде теҥыз серыш:

(Шем тӱтанла теҥыз вӱд сургалте),

Шыде толкын волгенчеш волгалте.

Урмыж кӱшкӧ нӧлталалте.

Шоҥго шӧртньӧ колым кычкырале.

Шӧртньӧ колжо толын, йодын колтыш:

«Мо кӱлеш тылат, чал шоҥго?»

Вуй савалын кугыза вашештыш:

«Кол-кугыжа, чамане мыйым,

Мом ышташ гын каргыме кувам ден?

Ынде ынеж лий элын кугыжа,

Ынде лийнеже пӱтынь теҥызлан оза.

Илашат келша лач Окиянытет,

Кулыш савырнеже тыйым, кӱшта илаш,

Тудын сомылкалчыже лияш.

 

Шӧртньӧ кол нимом ыш ойло,

Кайыш келге теҥыз лоҥыш,

Почшым вел лупшалын кодыш.

Вучыш шоҥго, вучыш шӧртньӧ колым…

Да куваж дек пӧртыл тольо.

Ончалеш гын: угычын рокпӧрт воктен

Чал кува шинча шыпак ончен,

Ончылныжо – шелше вол.

 

 

 

 

 

 

 

     





Зоялан серыш
Сайт радам
Яндекс.Метрика

 1